ध्वनिच्या प्रसारणासाठी माध्यमाची आवश्यकता असते

⛱️⛱️⛱️⛱️⛱️⛱️⛱️⛱️

*चला शिकूया प्रयोगातून विज्ञान*

     प्रयोग क्रमांक -12

*दिनांक - 02 आक्टोबर 2021*

*प्रयोगाचे नाव-ध्वनीच्या प्रसारनासाठी माध्यमाची आवश्यकता असते. व घन माध्यमात ध्वनीचा वेग सर्वाधिक असतो*

🔊 *साहित्य -* दोन चहाचे कागदी कप, दोरा, लोखंडी अथवा प्लास्टिकचे पाईप.

🔊 *विद्यार्थी कृती -*

  🌾 1)  चित्रात दाखवल्याप्रमाणे दोन कागदी चहाचे कप घ्या. कागदी कपातून दोरा वोऊन घ्या. आता एका कपातून एकजण बोला. व दुसऱ्या कापातून एकजण एका. वेगवेगळ्या प्रकारचे आवाज काढा व आळीपाळीने एका.

🔊.*निरीक्षण, अनुमान व निष्कर्ष-*

  असे दिसून येते की एका कपातून बोललेले दुसऱ्या कपातून स्पष्ट ऐकू येते. ध्वनी लहरी एका कपातून दुसऱ्या कपाकडे दोरीच्या माध्यमातून प्रसारित होतात. दोरा घन माध्यम आहे. दोन कपांमध्ये दोरा नसताना स्पष्ट एकणे शक्य होत नाही. म्हणजेच वायू पेक्षा घन माध्यमातून ध्वनीचे प्रसारण जास्त वेगाने होते.

🌾 2) आपला डावा हात कानाजवळ न्या. आता उजव्या हाताने कोपऱ्यावर हळुवारपणे टिचकी मारा. आता डावा तळहात कानावर ठेवा. परत उजव्या हाताने कोपऱ्यावर हळुवारपणे टिचकी / थापटा मारा. दोन्ही वेळेच्या आवाजात काय फरक येतो ते सांगा.

        तळहात कानावर ठेवल्यानंतर स्पष्ट ऐकू येते. यावरून ध्वनी लहरींच्या प्रसारासाठी माध्यमाची आवश्यकता असते. व वायू पेक्षा घन माध्यमात ध्वनीचा वेग अधिक असतो हे सिद्ध होते.

🌾 3) एक लोखंडी किंवा प्लास्टिक चा पाइप घ्या.पाइप च्या एका टोकाला कान लावून दुसऱ्या टोकावर हळुवारपणे टिचकी मारा. व आवाज एका. आता पाइप कानापासून दूर न्या व आवाज एका. पाइप कानाजवळ असताना आवाज स्पष्ट ऐकू येतो. 

🔊 *निष्कर्ष -*

*1) ध्वनीच्या प्रसारनासाठी माध्यमाची आवश्यकता असते.*

*2) ध्वनीचा वेग वायूपेक्षा द्रव माध्यमात अधिक व द्रवापेक्षा घन माध्यमात सर्वाधिक असतो*

*3) घन, द्रव,व वायू यापैकी एकही माध्यम उपलब्ध नसेल तर ध्वनी ऐकू येणार नाही* 

🔊 *चर्चेसाठी प्रश्न -*

1) ध्वनी म्हणजे काय ?

2) ध्वनीच्या प्रसारणासाठी कशाची आवश्यकता असते ?

3) ध्वनीचे प्रसारण कोणकोणत्या माध्यमातून होते ?

4) ध्वनी चे प्रसारण कोणत्या माध्यमातून अधिक चांगले होते ?

5) अवकाशात किंवा चंद्रावर ध्वनी ऐकू येईल काय.

कारण सांगा.

6) डॉक्टरांकडील स्टेथोस्कोप कसे काम करते🩺

*विज्ञान व तंत्रज्ञान विभाग*

जिल्हा शिक्षण व प्रशिक्षण संस्था, नांदेड.

🌾🌾🌾🌾🌾🌾🌾🌾