चंद्र आणि मंगळाचा लपंडाव

🌖🪐 *17 एप्रील रोजी चंद्र मंगळाचा आकाशातील लपंडाव (पिधान) जरूर पहा* - खगोलअभ्यासक हेमंत धानोरकर यांचे आवाहन* 🌎🌙🌗

येत्या १७ एप्रिल २०२१ च्या शनिवारी संध्याकाळी 5.30 ते 7.30 या वेळेत आकाशामध्ये चंद्र व मंगळ ग्रहाची विलोभनीय पिधान युती होणार आहे. तरी सर्व 'खगोलप्रेमी' नागरिक, विद्यार्थी , शिक्षक यांनी या पिधान युतीचे निरीक्षण करावे असे अंबाजोगाई येथील  खगोलअभ्यासक हेमंत धानोरकर (भालेराव) यांनी केले आहे. 

*पिधान (Occultation)म्हणजे काय ?*

पृथ्वीभोवती भ्रमण करताना चंद्र आकाशात एका विशिष्ट मार्गाने पश्चिमेकडून पूर्वेकडे सरकत असतो . ताऱ्यांच्या पार्श्वभूमीवर चंद्राची आकाशातील जागा रोज बदलत असते. असा प्रवास करताना जेव्हा एखादा ग्रह किंवा तारा चंद्रबिंबाच्या मागे काही वेळासाठी झाकला जातो आणि त्यानंतर काही वेळानंतर चंद्रबिंबाच्या मागून पुन्हा दिसू लागतो, या घटनेला पिधान असं म्हणतात. चंद्र बिंबाच्या मागे रोज अनेक तारे झाकले जातात . पण चंद्रामुळे एखाद्या ग्रहाचे पिधान होणे ही घटना दुर्मिळ असते .  

*17 एप्रीलला नेमकं काय घडेल ?* 

17 एप्रिलच्या संध्याकाळी 5.30 वाजता चंद्राच्या  पुर्वेस असलेला मंगळ ग्रह चंद्राच्या मागे झाकला जाईल आणि नंतर सुमारे दोन तासांनी म्हणजेच सायं. 7.22 वाजता चंद्राकोरीच्या प्रकाशित भागाच्या मागून मंगळ ग्रह परत बाहेर येताना आपल्याला दिसणार आहे.  17 एप्रील रोजी सायंकाळी 5.30 वाजता सुर्यप्रकाशामुळे पश्चिम भारतातून आपल्याला चंद्राच्या मागे जाताना मंगळ दिसणार नाही . सायंकाळी  6.30 नंतर सुर्यास्त होईल त्यानंतर सायंकाळी 7 वाजून 22मिनिटांनी चंद्राच्या मागून *लालसर रंगाची चांदणी म्हणजे मंगळ ग्रह* बाहेर येताना दिसेल. पूर्व भारतामध्ये या दोन्ही घटना दिसण्याची शक्यता आहे.

 *मंगळ ग्रहाच्या जवळ चंद्र जाणार आहे का ?*

या घटनेवेळी चंद्र व मंगळ ग्रह अगदी जवळजवळ म्हणजे चिकटल्यासारखे दिसतील . पण चंद्र पृथ्वीपासून अंदाजे 3,97,700 km अंतरावर असेल , तर मंगळ ग्रह पृथ्वीपासून अंदाजे *29 कोटी किमी अंतरावर* असणार आहे . पण पिधानयुतीच्या शेवटच्या अवस्थेत चंद्रबिंबाच्या मागून बाहेर येताना 7.25 वाजता मंगळ ग्रह चंद्रकोरीला अगदी चिकटून असल्यासारखा दिसेल. पण या दोन खगोलीय वस्तूमधे कोट्यावधी किमीचे अंतर असणार आहे हे खगोलप्रेमींनी जरूर लक्षात ठेवावे .

*यासाठी दुर्बीणीची गरज आहे काय?* 

हे पिधान नुसत्या डोळ्यांनी आणि अगदी सहजपणे  पाहता येईल. यासाठी कोणत्याही दुर्बिणीची आवश्यकता नाही. परंतु दुर्बिण किंवा साधी द्विनेत्री (Binacular) वापरून (उपलब्ध असेलच तर )अधिक स्पष्टपणे ही घटना पाहता येऊ शकते . किंवा चांगली लेन्स असलेला कॅमेरा वापरूनही हे दृश्य टिपता येऊ शकते. मोबाईलने फोटो काढण्यात वेळ घालवू नये. या घटनेचे सर्वोत्तम फोटो दुसऱ्या दिवशी नेटवर फ्री मिळतात .

सायंकाळी गच्चीवर बसून सर्व कुटूंबासह या घटनेचे साक्षीदार होण्याची संधी सोडू नये. 

*दुर्बिणीशिवाय आकाशातील कोणत्या गोष्टी पाहता येतात ?* 

कोट्यावधी किमी अंतरावरील 3000 पेक्षा जास्त तारे, बुध -शुक्र-मंगळ-गुरु-शनि  हे पाच ग्रह, अनेक तारकागुच्छ, आपली आकाशगंगा आणि दुसरी गॅलॅक्सी (देवयानी), चंद्रग्रहणे, पिधान, युती, ता-यांच्या पार्श्वभूमीवर ग्रह व चंद्र यांचे भ्रमण , पृथ्वीभोवती फिरणारे कृत्रीम उपग्रह, राशी व नक्षत्रांचे विविध आकार अशा अनेक गोष्टी दुर्बिणीशिवाय नुसत्या डोळ्यांनीही बघता येऊ शकतात. 

*मानवी जीवनावर काही वाईट परिणाम होतील का ?* 

 मंगळ ग्रहाला जोतिषांनी दुष्ट ठरवून बदनाम करून टाकलेलं आहे. परंतु आकाशातील कोणताही ग्रह (विशेषतः मंगळ व शनि) मानवाच्या जीवनात कोणतीही लुडबूड करत नाहीत . कोणतेही ग्रह तारे शुभ /अशुभ नसतात . त्यामुळे या घटनेचे कुणावरही काहीही वाईट /अशुभ परिणाम होणार नाहीत .

17 तारखेला चंद्र व मंगळ हे वृषभ राशीमध्ये असतील त्यामुळे TV चॅनेल्सवर दिवसभर अवैज्ञानिक बडबड करणारे जोतिषी या पिधान युतीची संधी साधून वृषभ राशीच्या लोकांना घाबरवून टाकण्याचा व अनेक पुजापाठ करायला लावण्याचा त्यांचा गोरखधंदा चालू ठेवतील. त्याकडे पूर्ण दुर्लक्ष करून निःशंक मनाने चंद्र-मंगळाचा हा लपंडाव सर्वांनी पहावा . 

 *17 तारखेला आकाशात अजून काय दिसेल ?* 

 हे पिधान पहात असताना आपल्याला अनेक राशी नक्षत्रे पाहायला मिळतील. मृग नक्षत्र, ब्रह्महृदय तारकासमूह, रोहिणी नक्षत्र, कृत्तिका नक्षत्र, व्याध, पुनर्वसू नक्षत्र, प्रश्वा, ध्रुव तारा -सप्तर्षी इत्यादी ठळक तारे व अनेक तारकासमूह सहजपणे बघता येतील. त्यांची ओळख करून घेण्यासाठी मोबाईलमधे एखादे Sky watching app डाऊनलोड करून घ्यावे. *इयत्ता 7 वीच्या विद्यार्थ्यांनी विज्ञानच्या पुस्तकातील शेवटच्या पाठाची मदत घ्यावी*.

तसेच आकाशातून उल्कापात होतानाही दिसतील . पृथ्वीभोवती फिरणारे कृत्रीम उपग्रहांपैकी अनेक उपग्रह ( प्रवास करणाऱ्या चांदण्या ) दिसण्याचीही शक्यता आहे . 

सर्वोत्तम आकाश निरीक्षणासाठी आकाशनिरीक्षणाची आवड , निरभ्र आकाश व शून्य प्रकाश या तीनच गोष्टी आवश्यक असतात.

खगोलअभ्यासक 

हेमंत धानोरकर (भालेराव)

9960096062