Be alert

https://youtu.be/8tTnk6iWEbI

Renuka mata mahur

https://www.facebook.com/100017576974648/posts/469375763658319/?sfnsn=scwsctalcmo&d=n&vh=e

Sope prayog

👆👆👆 *विज्ञानाचे 343 सोपे प्रयोग* INNOVATIVE SCIENCE CENTER -SARVA SHIKSHA ABHIYAN सौजन्य -नाविन्यपूर्ण विज्ञान केंद्र, सर्व शिक्षा अभियान महाराष्ट्र विनंती – कृपया सदर विडीओ लिंक जास्तीत विद्यार्थी तथा विज्ञान शिक्षकांपर्यंत शेयर करावी. PART 1 001 ELECTRIC BELL https://youtu.be/7TqI8aiWu8M 002 ELECTRIC MAZE https://youtu.be/3ap2Q9nVFa8 003 CONDUCTORS AND INSULATORS https://youtu.be/3SEHLnDy-8U 004 ELECTRICAL RESISTANCE OF MATERIALS https://youtu.be/fyVHqxizQF0 005 CHANGE IN ELECRTICAL RESISTANCE DUE TO DIMENSION https://youtu.be/Hg4dpKmHxd8 006 series and parallel circuits https://youtu.be/LLg87NaNAh8 007 Human battery https://youtu.be/OHoXM7mbjVk 008 Freely suspended magnet https://youtu.be/gFG38MIFKKc 009 MAGNETIC SPRING https://youtu.be/BtF2hgS-6d8 010 Magnetic field visualization using compasses https://youtu.be/DBxvoOKcuB8 011 Magnetic effect of electric current with compass https://youtu.be/7wgw_aXXH4M 012 SHAPE OF EARTH DUE TO ROTATION- https://youtu.be/brSr_9Fj1g8 013 The Climbing monkey- https://youtu.be/jP-kEjiAWQ0 14 Conservation of momentum https://youtu.be/V6Jm0qVbEfs 015 Double cone- https://youtu.be/YRWItkYtsDo 016 Self-Balancing doll https://youtu.be/a0UfodATAOs 017 TOWER OF PISA- https://youtu.be/n7SIjAqtOkw 018 Bed of nails- https://youtu.be/veYLpZ-HCVs 019 The Floating Ball https://youtu.be/ueB1yvzjDY4 020 Heat spiral https://youtu.be/3oRgq7DrJDo 021 Bernoulli balls https://youtu.be/xQV1CDgLn9U 022 mmagic water tap https://youtu.be/GM8nD8vWRO8 023 Archimedes' Screw https://youtu.be/anLEm0nPfaU 024 Simple machines-To understand the functions of Lever- Pulley- https://youtu.be/Vqz1b1IFD_w 025 WHEEL AND AXLE LOAD LIFTING - https://youtu.be/SLFVIrTpRIQ 026 Anamorphose- https://youtu.be/YYN6E6-JnDI 027 Combined vision https://youtu.be/fERHNIkhvac 028 zoetrope- https://youtu.be/i4ukqwImUfI 029 coloured shadows- https://youtu.be/NE2Ac2e_naU 030 Periscope- https://youtu.be/iQFcGxrJ4sQ 031 viscosity- https://youtu.be/fB87A4mkOWo 032 Thaumatrope- https://youtu.be/EKHEsPCJkDE 033 Internal reflection Tube- https://youtu.be/-XZwRNZcrS4 034 Newton's Disc https://youtu.be/PBjSDbbUY0I 035 Benham's disc- https://youtu.be/xkSlNUDcLCQ 036 MULTIPLE REFELECTION OF LIGHT https://youtu.be/JqWjK0Dv_w4 037 Human kaleidoscope- https://youtu.be/E58uYI1_Qpk 038 The odd dining table https://youtu.be/VGZ0UIAUe4s 039 Reflection & Transmission https://youtu.be/BvcICm6vKsI 040 Lateral shift https://youtu.be/hhM-tKzrv-s 41 Angle of vision/दृष्टीचा कोन https://youtu.be/Wd4FdOhULyU 42 Day & Night https://youtu.be/25ApTpd1WyU 43 The Universe- Solar System https://youtu.be/GFqitLJda2c 44 SATELLITES https://youtu.be/SwGZIKvTVfU 45 Heat absorption- https://youtu.be/K3rgAMYb-R0 46 HAND POWERED GENERATOR https://youtu.be/ZZ6l2BGNk_0 47 RADIOMETER https://youtu.be/wXb9xvBfhUM 48 Solar kit https://youtu.be/lFb08ii4HiM 49 Simple Pendulum https://youtu.be/e7TgiI1LFPI 50 Pendulums of varying lengths https://youtu.be/ZYSZw_E87As https://www.youtube.com/playlist?list=PLyiFwAFXrdmuRadSpjEia5xfYV1vB9hgh

10 वी सराव पेपर

http://ebalbharati.in/qbank/

Vidhansabha 2019

*अत्यंत सोप्या भाषेत मतदान प्रक्रिया....✍🏻✍🏻* *लोकसभा/ विधानसभा मतदार संघ,नियुक्त कर्मचारी करिता मतदानाच्या दिवशी EVM बाबत करावयाची कृती खालीलप्रमाणे* (दिनांक 21 ऑक्टो 2019 रोजी सकाळी 06:00 वाजता उमेदवाराच्या प्रतीनिधी समोर /उपस्थित मतदान अधिकारी व इतर कर्मचारी मिळून मॉकपोल सुरू करावे 1) प्रथम EVM मशिनची बंद अवस्थेत B-V-C (B-Ballet Unit,V – V V PAT,C-Control Unit ) या प्रमाणे जोडणी करा. 2) BU + VV PAT मतदान कक्षात ठेवावे Control Unit PO-3 यांच्याकडे ठेवावे. 3) VV PAT च्या पाठी मागील काळे गोल बटन उभे (VERTICAL) करावे. 4) CU ON करावे. 5) VV PAT मध्ये सुरुवातीस प्रिंट होणाऱ्या सात स्लिप (Diegostics Slip) चे Status OK/Pass असल्याची खात्री करा. 6) CU Clear करावे . (C-R-C) C=Close R= Result C= Clear 7) CU वरिल Total बटन दाबुन C U मध्ये मताची संख्या निरंक (0) असल्याची खात्री करा. 8) VV PAT च्या कलेक्शन बॉक्स मध्ये वोटींग पेपर स्लिप नसल्याचे मतदान कक्षेत उपस्थित उमेदवारांच्या प्रतिनिधीस दाखवावे. 9) मॉक पोल करण्यास सुरुवात करावी किमान 50 मते उमेदवारांच्या प्रतिनिधीद्वारे PO समोर करुन घ्यावेत. 10) दिलेल्या मतांची PO नी उमेदवारी निहाय नोंद घ्यावी. 11) CU चे Close बटन दाबावे व नंतर Result बटन दाबावे PRO ने उमेदवार निहाय मिळालेल्या मतांची नोंद घ्यावी. 12) VV PAT Collection Section मधून Ballet Slip बाहेर काढावी (मॉक पोलमध्ये प्रतिनिधींची 50 मते + 7 Diegostics Slip= 57 असल्याचे खात्री करा. 13) उमेदवार निहाय Ballet Slip ची मोजणी करावी 14) Ballet Slip व Mock Poll चा ताळमेळ घ्यावा. 15) Paper Slip ची संख्या बरोबर CU Result ची संख्या बरोबर प्रतिनिधीनी BU द्वारे केलेल्या मतदानाची PO ने केलेली उमेदवार निहाय मतांची नोंद. 16) निकालाचा तिन्ही मार्गाचा ताळमेळ झाल्यावर Clear बटन दाबुन Mock Poll चा डाटा Clear करावे. 17) पुन्हा CU वरिल Total बटन दाबुन मतांची संख्या निरंक (0)असल्याची खात्री करावे. VV PAT च्या Collection Box Paper Slip नसल्याचे उपस्थित उमेदवारांच्या प्रतिनिधींना दाखवावे. 18) CU चे Power बटन बंद करावे. 19) CU चे Sub Section व Section मतदानाकरिता सिल करावे ( Green अथवा Pink Paper Seal + special tag +ABCD Strip Seal इत्यादीवर उमेदवार / प्रतिनिधी / PRO यांच्या सहीसह) 20) VV PAT चा Collection Box चा Adress tag Seal करावे (उमेदवार / प्रतिनिधी / PRO यांच्या सहीसह) 21) Mock Poll च्या वेळेस निघालेल्या सर्व Paper Slip च्या पाठीमागे Mock Poll Slip असा Seal मारावा. 22) सर्व (57) Paper Slip काळया लिफाफामध्ये ठेवा (काळया लिफाफावर मतदान केंद्राचे नांव/ क्रमांक मतदानाचा दिनांक PRO व उमेदवारांच्या प्रतिनिधीची सही करावी.) 23) काळा लिफाफा प्लास्टिक बॉक्समध्ये ठेवावे. Plastic Box वर मतदान केंद्राचे नांव/ क्रमांक मतदानाचा दिनांक PRO व उमेदवारांच्या प्रतिनिधीची सही करावी . 24) Mock Poll Certificate ( Annexure 21) अचुक तयार करावे . 25) CU Power Switch on करुन EVM मतदानाकरिता तयार करावे. (निवडणुक आयोगाने ठरवुन दिलेल्या वेळेत सकाळी 7:00 वाजेपर्यत) 26) मतदान पुर्ण झाल्यावर (मतदानाची निवडणुक आयोगाने ठरवुन दिलेल्या वेळेनुसार) (संध्याकाळा 6 वाजेनंतर रांगेतील शेवटच्या मतदाराने मतदान केल्यानंतर.) 27) CU वरिल Total Button दाबुन एकुण मतांच्या संख्येची नोंद करावी. ( 17 C मध्ये अनुक्रमांक 6 वर PRO च्या दैनंदिनीमध्ये अनुक्रमांक 10 (4) वर इतर ठिकाणी . 28) CU वरिल Close Button दाबावे संध्याकाळी 6 वाजता सर्व मतदार संपल्यानंतर . 29) CU चे Power Switch बंद करावे. 30) VV PAT च्या पाठीमागील गोल काळे बटन (Paper Roll Lock Button) आडवे (Horizontal) करावे. 31) BU व VV PAT चे Cable काढावे. 32) CU/ BU / VV PAT Carrying Case मध्ये ठेवावी. ( CU /BU च्या Carrying Case त्याच्या नावांची उल्लेख असलेले अक्षरे वरिल बाजुस येईल याची काळजी घ्यावी. 33) वरिल सर्व Carrying Case ला Address Tag ने Seal करावे. निवडणुक कामासाठी नियुक्ती मिळालेल्या माझ्या सर्व सहकारी बंधु भागिनिंनी वरिल माहीती प्रमाणे अंमलबजावणी केल्यास आपणास विधानसभा निवडणुक कर्तव्य बजावण्यास कोणतीही अडचण निर्माण होणार नाही. संविधानिक पाकिटे, असंविधानिक पाकिटे व इतर पाकिट अचूक भरून ठेवावीत. आपणास निवडणुक कामाकरिता खुप खुप शुभेच्छा..........!!! 🙏🏻🙏🏻 https://www.youtube.com/playlist?list=PLnfTInhT4KCf4wHPRRONz2bpCxdTBwhCy search on youtube deepak dambale

Namadeo beladar sir

Namadeo beldar: https://www.youtube.com/playlist?list=PLyiFwAFXrdmtCoJnL5tQ1_8GRfwkchXgH

Great short film

https://youtu.be/_rjt9Hcs2oc

Kolhapur,sangali

https://youtu.be/jGNLLI-EICY

Mahurgad

https://www.facebook.com/100038297713673/posts/134901604463096/?sfnsn=scwsctalcmo&d=n&vh=e

Namadev beladar

भंगार बाजारातून ज्ञानरचनावादी खजिना साकारणारे गुरुजी. शिक्षण आणि शिकविणे हे अनेकदा औपाचारिक पातळीवर राहते पण जेव्हा एखादा विषय किवा घटक मुले प्रत्यक्ष कृतीतून किवा विचारातून स्वतः कल्पकतेने जिज्ञासू वृत्तीने शिकतात व समजून घेतात तेव्हा ते त्यांच्या पचणी पडते व त्याची मेंदूत कायमची साठवण होते ..याचीच प्रचीती देणारे आमचे हसत खेळत आनंददायी शिक्षण ....हा ज्ञानरचनावादी आनंददायी शिक्षणाचा खजिना साकारला आहे भंगार बाजारातील टाकाऊ साहित्यातून..... आदिवासी ,दूर्गम भागातील परिस्थिती तसेच ज्ञानरचनावादी अध्ययन-अध्यापन ,बहुवर्ग अध्यापनात येणाऱ्या समस्या दूर करून विद्यार्थ्यांचा शैक्षणिक ,बौद्धिक ,व मानसिक विकास व्हावा तसेच ताणतणावरहित आनंददायी,कृतीशील शिक्षण मिळावे या उद्देशाने त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा वेळुंजे येथील उपक्रमशील शिक्षक नामदेव बेलदार यांनी आदिवासी दुर्गम भागात बहुवर्ग व ज्ञानरचनावादी अध्ययन अध्यापन करत असतांना येत असलेल्या समस्या डोळ्यासमोर ठेवून त्यावर उपाययोजना करतांना आपल्या संकल्पनेतून भंगार बाजारातील प्लायवूडवर साकारलेल्या टाकाऊ पासून टिकाऊ अशा ज्ञानरचनावादी स्मार्ट बोर्ड या नवोपक्रमाची संकल्पना साकार केली. .भंगार बाजारातील टाकाऊ पलायवूड वर आकर्षक ज्ञानरचनावादी आरेखन तसेच विविध घटकांशी निगडीत प्रात्याक्षिके व खेळ कल्पकतेने साकारण्यात आले आहे . स्मार्ट बोर्ड निर्मितीसाठी कच्या स्वरूपातील भंगार बाजारात किलोप्रमाणे मिळणारे प्लेन व्हाईट प्लाय बोर्ड मिळविले. सदर प्लाय बोर्डवर आकर्षक असे लेखन ,वाचन तसेच प्रात्यक्षिक कार्यास वाव देणारे ज्ञानरचनावादी आरेखन करण्यात आले .त्याचबरोबर त्यासाठी लागणारे अतिरिक्त पूरक साहित्यही टाकाऊ वस्तूंचा वापर करून तयार केले.प्रात्यक्षिक व कृतीतून भाषा ,गणित तसेच इंग्रजी या तीनह विषयांचे मुलभूत संबोध व संकल्पना स्पष्ट होण्यासाठी अर्थात स्वतः कृतीतून शिकण्यासाठी विविध प्रकारचे ज्ञानरचनावादी आरेखन बोर्डवर स्वतः कल्पकतेने केले.दोन्ही बाजूने बोर्डचा वापर करता येईल तसेच विद्यार्थ्यांस हे बोर्ड सहजरीत्या हाताळता येतील अशा पद्धतीने विविध ज्ञानरचनावादी स्मार्ट बोर्डची पूरक साहित्यासह स्वनिर्मिती केली. उपक्रमाची यशस्विता – १ ) विद्या प्राधिकरण पुणे यांचेमार्फत घेण्यात येणाऱ्या नवोपक्रम (शोधनिबंध ) स्पर्धेत जिल्हास्तरावर प्राथमिक गटातून प्रथम क्रमांक व राज्यस्तरीय स्पर्धेसाठी निवड. २ ) जिल्हास्तरीय विज्ञान प्रदर्शनात शैक्षणिक साहित्य निर्मिती प्रकारात प्रथम क्रमांक व राज्यस्तरीय विज्ञान प्रदर्शनासाठी निवड. ३ ) राज्यस्तरीय शिक्षण वारीसाठी निवड.पुणे ,नागपूर, औरंगाबाद येथे सहभाग व यशस्वीरीत्या सादरीकरण. ४ ) जिल्ह्यामध्ये विविध ठिकाणी कार्यशाळा व विविध शाळामध्ये उपक्रमाची अंमलबजावणी सुरु . या शैक्षणिक प्रवासात उल्लेखनीय म्हणजे इन्स्पायर अवार्ड स्पर्धेत एका आदिवासी भागातील विद्यार्थी व शिक्षकाने आपल्या टाकाऊतून टिकावू स्वनिर्मित प्रकल्पाचा गल्ली ते दिल्ली असा प्रवास करत राष्ट्रीय स्तरापर्यंत मजल मारत तीन विभागातून राष्ट्रीय स्तरावर जाणारी एकमेव निवड झालेली शाळा असा नावलौकिक मिळविला..प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र कार्यक्रमांतर्गत राज्यस्तरीय शिक्षण वारीसाठी उपक्रमाची निवड झाली व पुणे,नागपूर व औरांगाबाद येथे आपल्या उपक्रमाचे सादरीकरण करण्याची सांधी मिळाली.शिक्षण परिषद पुणे यांचेमार्फत घेण्यात येणाऱ्या नवोपक्रम शोधनिबंध स्पर्धेत सादर केलेल्या नवोपक्रमास जिल्ह्यातून प्रथम क्रमांकाचे पारितोषिकमिळाले व राज्यस्तरीय स्पर्धेसाठी निवड झाली.विज्ञान प्रदर्शनात शैक्षणिक साहित्य निर्मिती प्रकारात जिल्हास्तरावर प्रथम प्रथम क्रमांकाचे पारितोषिक मिळाले व राज्यस्तरीय स्पर्धेसाठी निवड झाली .विविध ठिकाणी व विविध शाळांमध्ये मोफत योगशिबिरे राबविली आहेत. विविध संस्था व दानशूर व्यक्ती यांचे मदतीने आजपर्यंत १५ लक्ष इतका मोठा समाज सहभाग शाळेने मिळवीला आहे.समाजसहभागातून शाळेतील दुरुस्ती,भौतिक सुविधा,डिजिटल शाळा अशी कामे केली आहेत. स्वच्छ भारत अभियान अंतर्गत स्वच्छता मोहिमेत सक्रीय सहभाग व हरितकुंभ उपक्रमात सक्रीय सहभाग नोंदविला आहे. .दोन वेळा पर्यावरणपूरक व प्लास्टिकमुक्त नाशिक ते पंढरपूर सायकल वारी यशस्वीरीत्या पूर्ण केली आहे..शाळेमध्ये विविध पर्यावरण पूरक उपक्रमांची अंमलबजावणी व त्यातून पर्यावरण विषयक जाणीव जागृती केलीआहे.. विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना वाव मिळावा व त्यांच्या सुप्त गुणांचा विकास व्हावा व एक दिवस का होईना त्यांच्या पाठीवरील दप्तराचे ओझे कमी व्हावे यासाठी दप्तरमुक्त शनिवार यां उपक्रमाची प्रभावीपणे अंमलबजावणी केली. अवयव दान चळवळीत सहभाग घेवून अवयव दान सांकल्प केला आहे.. लेक वाचवा लेक शिकवा ,स्रीभ्रूणहत्या,बालमजुरी यासारख्या विषयांवर आधारित विविध उपक्रम व पथनाट्यातून जनजागृतीसाठी प्रयत्न केले .विद्यार्थी गुणवत्ता वाढीसाठी विविध उपक्रमांची अंमलबजावणी केली आहे. अब्दुल कलाम वाचन कट्ट्ट्याची स्थापना,शिक्षण महोत्सव,व्यसनमुक्ती पाडवा,बोलकी शाळा,बाहुलीनाट्य असे विविध उपक्रम राबविले आहेत.. टाकाऊ वृत्तपत्रांतील कात्रणे कापून विविध विषयांचा वैविध्यपूर्ण असे कात्रण संग्रह साकारले आहेत..अशा विविध शैक्षणिक उपक्रमांचे ,सामाजिक सांस्कृतिक कार्याचे फलित म्हणून सन २०१७/१८ यां वर्षी राज्य शासनाचा व जिल्हा परिषदेचा गुणवंत शिक्षक एकाच वेळी प्राप्त होण्याचा सन्मान मिळाला. मागील पाच वर्षात केलेली उल्लेखनीय कामे (कामाचे स्वरूप,शाळा,कालावधीसह) बोलकी सुंदर शाळा निर्मिती.शिक्षण महोत्सव उपक्रमातजिल्हास्तरावर,तालुकास्तरावर उल्लेखनीय सहभाग व शाळास्तरावर प्रभावीपणे अंमलबजावणी.विविध शाळामध्ये विद्यार्थी शिक्षकांसाठी मोफत योगाशिबिरे व मार्गदर्शन. इन्स्पायर अवार्ड स्पर्धेत जिल्हास्तर,राज्यस्तरावर यश व राष्ट्रीय स्पर्धेसाठी निवड होवून दिल्ली येथे उल्लेखनीय सहभाग.राष्ट्रीय स्पर्धेत जिल्ह्यातून निवड झालेल्या एकमेव जि.प.शाळा म्हणून बहुमान. विज्ञान प्रदर्शनात तालुकास्तरावर,जिल्हास्तरावर सातत्याने सहभाग व यश.जि.प.तालुकास्तरीय व जिल्हास्तरीय स्पर्धेत सहभाग व यश.मनोरंजनातून शिक्षण अंतर्गत बाहुलीनाट्य उपक्रमाची शाळेत प्रभावीपणे अंमलबजावणी. राज्यस्तरीय शिक्षण वारीसाठी नाविन्यपूर्ण उपक्रमाची निवड.पुणे,नागपूर,औरंगाबाद येथे शिक्षणाच्या वारीतून सादरीकरण केले. आदिवासी दुर्गम भागात ज्ञानरचनावादी अध्ययन अध्यापन करतांना येणाऱ्या समस्या तसेच बहुवर्ग अध्ययन अध्यापन करताना येणाऱ्या समस्या,पुरेशा वर्गखोल्यांचा अभाव यां समस्यांवर उपाययोजना करण्याच्या उद्देशाने भंगार बाजारातील प्लायवूड वर स्वनिर्मितीतून साकारले ज्ञानरचनावादी स्मार्टबोर्ड. माझे ज्ञानरचनावादी स्मार्टबोर्ड यां स्वनिर्मित नवोपक्रमाची शाळास्तरावर,बीटस्तरावर,तालुकास्तरावर प्रभावीपणे अंमलबजावणी तसेच या नवोपक्रमाचे विविध स्पर्धा,प्रदर्शने यामध्ये उल्लेखनीय यश व राज्यस्तरापर्यंत निवड. तालुक्यात व जिल्ह्यात उपक्रमशील शाळा म्हणून नावलौकिक.स्वच्छ भारत,हरीतकुंभ अंतर्गत शाळास्तरावर विविध नाविन्यपूर्ण उपक्रमांची अंमलबजावणी. शैक्षणिक साहित्याचा वापर स्वतः तयार केलेले साहित्य – भंगार बाजारातील प्लायवूड पासून तयार केलेल्या (टाकाऊ पासून टिकाऊ) विविध ज्ञानरचनावादी स्मार्ट बोर्डचा स्वयंअध्ययन,अध्यापनात कौशल्याने वापर,बहुउपयोगी ज्ञानरचनावादी स्मार्ट कार्डसचा उपयोग,बहुउपयोगी म्याजिक बोर्डच्या वापरातून स्वयंअध्यन, वाक्यपट्ट्या,चला खेळ खेळूया,मासे पकडूया,जादूची कांडी,म्हणी तयार करुया,अर्धे तुझे अर्धे माझे,रिंगमास्टर,गन फन अशा विविध शैक्षणिक आनंददायी खेळांची निर्मिती व वापर तसेच डब्या,बाटल्या,मनी अशा विविध वस्तूंचा वापर करून ज्ञानरचनावादी शैक्षणिक साहित्य निर्मिती. मनोरंजनातून शिक्षणासाठी विविध प्रकारच्या बोलक्या बाहुल्यांची निर्मिती व अध्ययन अध्यापनात वापर.आंतरेन्द्रीय मानवी प्रतिकृती,वाचन एक्स्प्रेस,आपली सूर्यमाला इ. विविध प्रकारचे विविध विषयांशी निगडीत कात्रण संग्रह,बोधकथा संग्रह,शब्दकार्डस,वाक्यकार्ड्स,अंक व संख्याकार्ड्स,भौमितिक आकृत्या ,चित्र संग्रह,मणी माळ,दशक शतक प्रतीके,मापन प्रतीके इ. शैक्षणिक तंत्रज्ञानाचा वापर – दृक्श्राव्य साधणे- प्रोजेक्टर,संगणक,LED TV या माध्यमातून ई लर्निग. अध्ययन अध्यापनात वापर.TAB व ANDROID मोबाईलच्या माध्यमातून विविध भाषा,गणित,इंग्रजी व कला विषयक शैक्षणिक APP चा वापर. TAB व ANDROID मोबाईलच्या माध्यमातून इंटरनेट माध्यमातून तंत्रस्नेही शिक्षण. साऊंड सिस्टीमचा संगीतमय पाढे,संगीतमय परिपाठ,तसेच संगीतमय कविता,गाणी,नाट्य,अभिनय,संवाद यासाठी प्रभावीपणे नियमित वापर. विद्यार्थ्यामध्ये विविध विषयाची आवड निर्माण व्हावी,त्यांच्यातील सृजनशीलता ,चिकित्सकपणा,शोधकवृत्ती,अभिव्यक्ती वाढावी,अध्ययनाचा दैनंदिन व्यवहारात वापर करता यावा यासाठी केलेले विशेष प्रयत्न व राबविलेले उपक्रम - विद्यार्थ्यामध्ये असलेल्या सुप्त कलागुणांना वाव मिळावा त्याना विविध विषयाची आवड निर्माण व्हावी यासाठी दप्तरमुक्त शनिवार हा नाविन्यपूर्ण उपक्रम शाळेत राबविला जातो.यां दिवशी शाळेत विविध कलागुणांना वाव देणारे उपक्रम घेतले जातात.(आमचा दप्तरमुक्त शनिवार youtube ..namdev beldar) विविध जयंती पुण्यतिथी यातून संवाद व नाट्यीकरण.सहशालेय उपक्रमां अंतर्गत परिसर क्षेत्रभेट,वनभोजन,सहली यातून प्रत्यक्ष ऐतिहासिक,भौगोलिक ज्ञान देण्याचा प्रयत्न, कला विषयात विविध गुणांना वाव मिळावा म्हणून नृत्य,गायन,अभिनय तसेच टाकावू पासून टिकाऊ विविध वस्तू बनाविणे व त्यांचा वापर करणे. स्वच्छतेचे महत्व पटावे यासाठी हात धुवा दिन,आमची मिनी घंटागाडी,स्वच्छ शाळा,आजचा स्वच्छ विद्यार्थी यासारख्या उपक्रमांची अंमलबजावणी . निरोगी व शारीरिक तंदुरुस्ती व त्यातून व्यक्तीमत्व विकास यासाठी योगवर्ग व योगासन स्पर्धा आयोजन. क्रीडा महोत्सव व सांस्कृतिक महोत्सव आयोजन. विज्ञान प्रदर्शने,मेळावे,शिक्षणमहोत्सव यातून जिज्ञासा जागृती,वैज्ञानिक दृष्टीकोन व अंधश्रद्धा निर्मुलन यासाठी प्रयत्न. सामाजिक कार्य – शिक्षणासंबंधी –(सामाजिक कार्याचे विवरण) शाळा आदिवासी भागात असल्याने पालक व विद्यार्थी यांची आर्थिक परिस्थिती विचारात घेवून नियमित विद्यार्थ्याना विविध संस्थांच्या माध्यामातून लेखन साहित्य,कपडे,दप्तर अशी मदत मिळवून देत आहोत. वस्ती,पाड्याहून येणाऱ्या गरजू मुलांना शाळेत ये जा करण्यासाठी सायकल उपलब्ध करून दिल्या आहेत. स्वतः गरजू विद्यार्थ्यांसाठी स्थापन केलेल्या संवेदना मंचाच्या माध्यमातून गणेशोत्सवात एक पेन एक वही दान करा उपक्रम राबवून विविध पाच शाळेतील विद्यार्थ्याना लेखन साहित्य उपलब्ध करून दिले आहे. वाचन कट्ट्यासाठी मोठ्या छत्र्या तसेच बुकऱ्याक समाज सहभागातून उपलब्ध केलेल्या आहेत. इतर (सामाजिक कार्याचे वर्णन) – स्वच्छ भारत अभियान अंतर्गत विविध ठिकाणी सामाजिक संस्थाच्या माध्यमातून स्वच्छता मोहिमेत सहभाग. अवयव दान मोहिमेत सक्रीय सहभाग व स्वतः अवयवदान नोंदणी करून शाळेतील सर्व शिक्षकांना प्रेरित करून सर्व शिक्षकांची अवयवदाता म्हणून नोंदणी केली. हरीतकुंभ अंतर्गत शाळास्तरावर विविध उपक्रमांची अंमलबजावणी. शाळेत विविध ठिकाणी वृक्षारोपण व वृक्षसंवर्धन, मोहिमेत सातत्याने सहभाग. पाणी आडवा पाणी जिरवा अंतर्गत विविध उपक्रमांत सहभाग तसेच गाव परिसरात वनराई बंधारे बांधण्यात सहभाग. लेक वाचवा,लेक शिकवा,स्रीभृणहत्या,बालमजुरी आदी विषयांवर पथनाट्यातून जनजागृती साठी प्रयत्न.तंबाखूमुक्तीसाठी व्यसनमुक्ती पाडवा साजरा. पर्यावरण संवर्धन याअंतर्गत नाशिक सायकलीस्टच्या माध्यमातून 2 वेळा प्ल्यास्टीकमुक्त नाशिक पंढरपूर सायकल वारी याशास्वीरीत्या पूर्ण केली आहे. कुटुंब कल्याण अंतर्गत गावात जनजागृती फेरी ,माता परिसंवाद,अशा विविध उपक्रमांत सहभाग व मार्गदर्शन. गावातील गरजूंना नियमित विविध संस्थांच्या माध्यमातून कपडे मिळवून देणे. नाशिक शहर वाहतूक नियंत्रण व ध्वनी प्रदूषण नियंत्रण यासाठी नाशिक सायकलीस्ट च्या माध्यमातून सहकार्य. विद्यार्थ्यांची प्रगती व्हावी म्हणून केलेली विशेष कामगिरी व उपक्रम – विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना वाव मिळावा म्हणून विविध ठिकाणी विविध स्पर्धांमध्ये सहभाग घेणे. गुणावता व शैक्षणिक दर्जा वाढावा म्हणून स्वखर्चातून मोठ्या प्रमाणावर संपूर्ण शाळेसाठी प्लायवूडपासून ज्ञानरचनावादी स्मार्ट बोर्ड निर्मिती. वाचन प्रेरणा दिनातून वाचन क्षमता वाढीस लागून ज्ञान वृद्धिंगत व्हावे यासाठी आमचा स्वर्णकौर वाचन कट्ट्याची शाळेत स्थापना. नियमित विज्ञान प्रदर्शनात सहभाग व सातत्याने उल्लेखनीय यश. क्रीडा क्षेत्रात विद्यार्थ्याना वाव मिळावा म्हणून नाशिक महाम्यारेथोन मध्ये शाळेतील 19 विद्यार्थ्यांची मोफत नोंदणी करून 5 की मी स्पर्धेत सहभाग घेवून 19 विद्यार्थ्यानी पदक मिळविले . योगविषयक आवड निर्माण व्हावी म्हणून विद्यार्थ्याना योग प्रशिक्षण देवून योग गुरु रामदेव बाबा यांचे समक्ष योग प्रात्याक्षिके करण्याची संधी उपलब्ध करून दिली. स्वच्छतेतील सहभाग – शाळेची स्वच्छता – शालेय परिसर हा नेहमी स्वच्छ ठेवण्यासाठी विविध उपक्रमांतून प्रयत्न केला जातो.परिसर स्वच्छता व स्वच्छतेचे महत्व विद्यार्थ्याना पटावे व स्वच्छतेचे काम सुलभ व्हावे यासाठी स्वच्छता हीच सेवा अभियान अंतर्गत आमची मिनी घंटागाडी हा अनोखा उपक्रम राबविला जात आहे. स्वच्छ भारत अभियान उपक्रमाची शाळापातळीवर व गावपातळीवर अंमलबजावणी. मुलामुलींची स्वच्छता – शाळेत मुलामुलींसाठी स्वतंत्र स्वच्छतागृहाची व्यवस्था आहे व पाण्याची व्यवस्था केलेली आहे.तसेच मध्यान्ह भोजनापूर्वी व नंतर हात धुण्यासाठी Handwash station तयार केले आहे.ज्यांच्या घरी स्वच्छतागृह आहे अशा मुलांच्या घरी भेटी घेवून अभिनंदन करून शौचालय वापरासाठी प्रबोधन केले आहे.तसेच विद्यार्थी नियमित स्वच्छ व नीटनेटके राहावेत यासाठी दोन वर्षापासून शाळेत आजचा स्वच्छ विद्यार्थी हा उपक्रम सुरु आहे . शिक्षकाचे स्वतःचे छंद – कात्रण संग्रह करणे,नृत्य,अभिनय,टाकाऊतून शैक्षणिक साहित्य निर्मिती करणे,फोटोग्राफी,बाहुलीनाट्य,चित्रकला,योगा,सायकलिंग इत्यादी. http://deepakdambalekwt.wordpress.com

Poshan abhiyan upakram

https://youtu.be/6e_ap495OFA

Vidhansabha2019 traing

https://www.youtube.com/playlist?list=PLnfTInhT4KCf4wHPRRONz2bpCxdTBwhCy

Nivadanuk2019

*_● विधानसभा निवडणूक प्रशिक्षण २०१९? ●_* 🚥 *महाराष्ट्र शिक्षक पॅनल* 🚥 *_● विधानसभा निवडणूक जाहीर झाल्यानंतर आपणास निवडणूक अधिकारी म्हणून आदेश प्राप्त झाला असेल तर निवडणूक प्रशिक्षण विषयी माहिती खालिल लिंकच्या मदतीने घेवू शकता.●_* *_लिंक_* 👉🏻 https://www.youtube.com/playlist?list=PLnfTInhT4KCf4wHPRRONz2bpCxdTBwhCy ▬▬▬▬ஜ۩۞۩ஜ▬▬▬▬▬ *_आपणास ज्या विषयी माहिती हवी असेल त्या समोरील लिंकवर क्लिक करावे._* 🚸 *_मतदान केंद्राध्यक्ष (PRO) यांची कामे कोणती?_* 👉🏻 https://youtu.be/FMZaV92HGNc 🚸 *_मतदान अधिकारी १ (PO1) यांना कोणती कामे करावी लागतात?_* 👉🏻 https://youtu.be/k2u9_wiLIY4 🚸 *_मतदान अधिकारी २ (PO२) यांना करावी लागणारी कामे कोणती?_* 👉🏻 https://youtu.be/wxrKD2wTQ8o 🚸 *_मतदान अधिकारी ३ (PO३) यांना कोणकोणतीकामे करावी लागतात?_* https://youtu.be/uIHYCNuD15w 🚸 *_आपणास मतदान अधिकारी म्हणून कोणकोणती कामे करावी लागतात हे आपणास माहिती आहे का?_* *_या माहिती साठी वरील लिंक youtube मध्ये open करुन सर्व माहिती समजून घ्या._* ═══════════════════ *_channel subscribe करुन समोरील बेल वर क्लिक करुन असेच नवनवीन video नियमित मिळवा._* ═════════════════ ✍🏼 *शब्दांकन* ✍🏼     *श्री नितिन समुद्रे* 🚥 *महाराष्ट्र शिक्षक पॅनल* 🚥 ═══════════════════ 👉🏻 *आपल्या मिञांना तसेच आपल्या केंद्र Group वर शेअर करा.*

27 suptember

*🔭मराठी विज्ञान परिषदेचे🔬* 🤔 *कुतूहल* 🤔 *लेखांक-१९०* *दिनांक- २७ सप्टेंबर१९* 🎯 *व्हॅन अ‍ॅलनचे पट्टे* अमेरिकेने १९५८ साली ‘एक्सप्लोरर’ मालिकेतील कृत्रिम उपग्रह अंतराळात सोडण्यास सुरुवात केली. हे उपग्रह पृथ्वीच्या जवळ असताना पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून चारशे किलोमीटरपेक्षा कमी अंतरावर, तर दूर असताना अडीच हजार किलोमीटरपेक्षा थोडय़ाशा अधिक अंतरावरून प्रवास करायचे. या कृत्रिम उपग्रहांत वैश्विक किरणांच्या अभ्यासासाठी शोधक बसवले होते. विश्वातील विविध दिशांकडून पृथ्वीवर विद्युतभारित कणांचा- वैश्विक किरणांचा – मारा होत असतो. पृथ्वी हे एक मोठे चुंबक असल्याने, या वैश्विक किरणांतील विद्युतभारित कणांच्या मार्गावर त्याचा परिणाम होणे अपेक्षित होते. पहिला ‘एक्सप्लोरर-१’ हा उपग्रह कमी उंचीवर असायचा, तेव्हा त्यातील शोधकाने मोजलेली विद्युतभारित कणांची संख्या वैश्विक किरणांच्या तीव्रतेला अनुसरून असायची. जेव्हा तो पृथ्वीपासून दूर जाऊ लागे, तेव्हा शोधकावरील विद्युतभारित कणांची नोंदही वाढू लागे. अधिक उंचीवर गेल्यानंतर मात्र हा शोधक काही वेळा बंद पडायचा. या उपग्रहावरील शोधक, पृथ्वीवरील संदेशग्राहक स्थानांवरून प्रवास करतानाच फक्त या कणांचे मापन करत असे. त्यामुळे या उपग्रहाच्या निरीक्षणांना मर्यादा होत्या. त्यानंतरच्या ‘एक्सप्लोरर-३’ या उपग्रहातील शोधकाच्या नोंदी मात्र टेपरेकॉर्डरवर सतत नोंदवल्या जात होत्या. उपग्रह कमी उंचीवर असताना विद्युतभारित कणांची अपेक्षित संख्या दर्शवणारा यावरचा शोधकही, वाढत्या उंचीबरोबर ही संख्या वाढत असल्याचे दाखवत होता. ही संख्या वाढत जात, अखेर त्या शोधकाच्या कमाल क्षमतेपर्यंत पोचली आणि शोधकाने विद्युतभारित कणांचे मापन त्याच मूल्यावर थांबवले. त्यानंतर कणांची संख्या कमी झाल्यामुळे मापन पुन्हा सुरू होऊन ते अचानक शून्यावर आले. उपग्रह त्यानंतर पुन्हा खाली येऊ लागल्यानंतर याच सर्व क्रिया उलटय़ा क्रमाने घडून आल्या. उपग्रहाच्या प्रवासादरम्यान, मधल्या काही उंचीवर विद्युतभारित कणांची संख्या प्रचंड असल्याचे हे द्योतक होते. सूर्याकडून येणाऱ्या शक्तिशाली विद्युतभारित कणांना (सौर वारे) पृथ्वीभोवतालच्या चुंबकीय क्षेत्राने बाहेरच थोपवल्यामुळे तिथे ही संख्या वाढत असल्याचे, १९६२ साली सोडलेल्या ‘एक्सप्लोरर’ उपग्रहाने स्पष्ट केले. थोपवलेल्या या विद्युतभारित कणांनी पृथ्वीला पट्टय़ांच्या स्वरूपात वेढले आहे. सुमारे सातशे किलोमीटर उंचीच्या पलीकडे असणाऱ्या या पट्टय़ांचा शोध, याच मोहिमेवरील व्हॅन अ‍ॅलन या संशोधकाने लावला. त्यामुळे हे पट्टे ‘व्हॅन अ‍ॅलन पट्टे’ या नावे ओळखले जातात. ✍ *डॉ. राजीव चिटणीस* office@mavipamumbai.org ================= कृपया इतर गटात शेअर करुन विज्ञान प्रसार करा ! ! ! 📡 *जय विज्ञान*🔬 संकलक - *नितीन खंडाळे* चाळीसगाव *#दै_लोकसत्ता* *#ज्ञानभाषामराठीप्रतिष्ठान* *#माझीशाळामाझीभाषा*

27 Suptembet

*भगतसिंग* *वैज्ञानिक दृष्टिकोन असलेले भारतीय क्रांतिकारक* *जन्म : सप्टेंबर २७, १९०७* २३ मार्च,१९३१ रोजी भगतसिंग(जन्म : सप्टेंबर २७, १९०७ - मृत्यू : मार्च २३, १९३१) प्रत्येक घटना, समज वा परंपरा या विचाराच्या ऐरणीवर घासून त्या पटल्या तरच स्वीकाराव्या, उगाच अंधश्रद्धेपोटी वा कुणाच्या व्यक्तिपूजेखातर कसोटीवर न उतरवता कोणतीही गोष्ट स्वीकारू नये, समाज हा समभावी व शोषणमुक्त असावा, समाजरचनेत व देशाच्या रचनेत धर्म, जात हे आड येऊ नयेत, उगाच कुणाचे स्तोम माजवून जनतेने आपल्या बुद्धीचा कस न लावता दबावामुळे पटत नसले तरी कुणीतरी मोठे सांगत आहे म्हणून जे वास्तविक नाही वा ज्याला तात्त्विक पाया नाही असे काही स्वीकारू नये, समजाची सर्वांगीण प्रगती व्हावी, पाप-पुण्य, स्वर्ग - नरक, जन्म -पुनर्जन्म,८४ लक्ष फेरे व त्यातून मुक्ती, मृत्यूनंतरचे जीवन, वगरे तर्कशुद्ध नसलेल्या गोष्टींवर अंधविश्वास न ठेवणारा कणखर समाज निर्माण व्हावा यासाठीच त्यांचा हा प्रयत्न होता. कामगार हा राज्याचा मुख्य घटक असावा, त्याचे भांड्वलदारांकडून शोषण होऊ नये व राज्यकारभारात त्याला स्थान असावे असे भगतसिंगांचे आग्रही प्रतिपादन होते. अत्यंत प्रतिकूल व कष्टसाध्य असे जीवन समोर असताना ज्याचा मृत्यूनंतर स्वर्गप्राप्तीवर वा या जन्मात सत्कार्य केले असता मोक्ष मिळतो वा या जन्मात केलेल्या कृत्याचे फळ म्हणून पुढील जन्म अत्यंत सुखाचा जातो या गोष्टींवर विश्वास आहे त्याला समोर असलेला मृत्यू पुढील प्राप्तीच्या ओढीने सुसह्य वाटू शकतो. मात्र ज्याचा या गोष्टींवर जराही विश्वास नाही परंतु जो मातृभूमीला परदास्यातून मुक्त करणे व समाजाला शोषणातून मुक्त करून मानाचे जीवन प्राप्त करून देणे हेच आपल्या आयुष्याचे प्रथम व अखेरचे ध्येय समजतो त्याचे जीवन हे अधिक खडतर परंतु अर्थपूर्ण असते असा त्यांचा सिंद्धांत होता. "त्या दिवसापासून काही पोलीस अधिकारी मी नियमितपणे दोन वेळा देवाची प्रार्थना करावी म्हणून माझे मन वळवू लागले. मी तर नास्तिक होतो. फक्त शांततेच्या व आनंदाच्या काळातच मी नास्तिक असल्याची बढाई मारू शकतो, की अशा कठीण प्रसंगीदेखील मी माझ्या तत्त्वांना चिकटून राहू शकतो, याची माझ्यापुरती तरी मला कसोटी घ्यावयाची होती. बऱ्याच विचारांती मी निर्णय घेतला की देवावर विश्वास ठेवणे व त्याची प्रार्थना करणे हे माझ्याकडून होणार नाही. नाही, ते कधीही शक्य नाही. ती खरी कसोटीची वेळ होती आणि त्यातून मी यशस्वीपणे उत्तीर्ण होऊन बाहेर पडलो. इतर काही गोष्टींच्या बदल्यात स्वतःची मान वाचवण्याची इच्छा मी कोणच्याच क्षणी केली नाही. म्हणजे मी कट्टर नास्तिक होतो आणि आजपर्यंत नास्तिकच राहीलो आहे. त्या कसोटीला उतरणे ही साधी गोष्ट नव्हती. 'श्रद्धा' संकटांची व कष्टांची तीव्रता कमी करते, किंबहूना या गोष्टी ती सुखावहसुद्धा करू शकते. देवावरच्या विश्वासात माणसाला सांत्वन व बळकट राहावे लागते. वादळ आणि तुफानांमध्ये फक्त स्वतःच्या पायावरच उभे राहणे हा काही पोरखेळ नाही. अशा कसोटीच्या क्षणी गर्व, जर असलाच तर पार वितळून जातो. माणूस इतर सर्वसाधारण माणसांच्या श्रद्घांना बेदरकारपणे धुत्कारू शकत नाही, आणि त्याने जर असे केलेच तर आपण असाच निष्कर्ष काढला पाहिजे की त्याच्याकडे केवळ पोकळ ऐट नव्हे तर याहून दुसरी अशी काही शक्ती असली पाहिजे. सध्या माझी स्थिती ही नेमकी अशीच आहे. न्यायालयाचा निकाल हा आधी पासूनच ठरलेला आहे. आठवड्याभरात जाहीर व्हायचा आहे. मी माझ्या ध्येयासाठी प्राणाचा त्याग करत आहे याखेरीज दुसरे कोणते सांत्वन माझ्याकरता असू शकते? एखादा देवावर विश्वास ठेवणारा हिंदू आपण पुढच्या जन्मी राजा म्हणून जन्मावे अशी अपेक्षा करत असेल, एखादा मुसलमान किंवा ख्रिस्ती आपल्या हाल-अपेष्टांचे व त्यागाचे बक्षीस म्हणून स्वर्गात भोगायला मिळणाऱ्या ऐश्वर्याची स्वप्ने पाहत असेल पण मी कशाची अपेक्षा करावी? मला चांगली कल्पना आहे की ज्याक्षणी माझ्या मानेभोवती फास आवळला जाईल आणि पायाखालची फळी खेचली जाईल तो शेवटचा क्षण असेल. तोच अंतीम क्षण असेल. मी, किंवा अगदी काटेकोर आध्यात्मिक भाषेप्रमाणे बोलायचे झाले तर माझा आत्मा याचा तेथेच अंत होईल. बस्स इतकेच. जर असे मानायचे धैर्य मला असेल तर कोणतेही भव्यदिव्य यश न मिळालेले, एक संघर्षाचे, थोड्याच दिवसांचे जीवन हेच खुद्द माझे बक्षीस आहे. याहून जास्त काही नाही. स्वार्थी हेतु न बाळगता, तसेच इहलोकी किंवा परलोकी फळाची अपेक्षा न ठेवता, अगदी निरिच्छपणे मी माझे आयुष्य स्वातंत्राच्या ध्येयासाठी वाहिले, कारण त्याहून वेगळे काही करणे मला जमलेच नसते." - *भगतसिंग* https://www.facebook.com/दिनविशेष-आणि-विज्ञान-501443670043532/

TAG video

https://www.google.com/search?q=tejas+teacher+activity+group&oq=teja&aqs=chrome.1.69i57j35i39j69i61l3.8527j0j4&client=ms-android-samsung-gj-rev1&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8

TAG

http://online.anyflip.com/sfzf/ltzr/mobile/index.html resorse book

Yono&etc

https://www.youtube.com/user/TheOfficialSBI

Robot

https://youtu.be/rjvQ10fy6JI

Voter id app

Let me recommend you Election Commission Of India Voter Helpline https://play.google.com/store/apps/details?id=com.eci.citizen

24 Suptember

https://deepakdambalekwt.wordpress.com/2019/09/24/photo-from-dipak-dambale-4/

Learning Disability

*अध्ययन अक्ष  *Learning Disability* ढॊबळ मानाने अर्थ 👇🏻 *शैक्षणिक (वर्गानूरूप क्षमता प्राप्त नसणे) दृष्टया मागे किंवा अक्षम* *बायरच्या मते* 👇🏻 " शैक्षणिक अक्षमता असलेल्या मुलांमध्ये वयॊमानानुसार अपेक्षित असलेल्या त्यांच्या सामाजिक व शैक्षणिक कुशलतेमधे महत्त्वपुर्ण तफावत आढळते. या तफावती विशिष्ट प्रकारच्या ऋटींमुळे निर्माण झालेल्या असतात."   उदा. स्मरणशक्ती, आकलनशक्ती   हालचालींतील सुसंबद्धता. ➖➖➖➖➖➖➖➖        📌 *वैशिष्ट्ये* 📌 1)वर्गात काही वेळा सर्वांना गॊंधळून टाकणारी मुले 2) शारीरिकदृष्ट्या चांगली असतात. 3)ऐकणॆ,पाहणे किंवा चालणे यात कॊणताही दॊष नसतॊ. 4)सर्वसामान्य असतात परंतु, शैक्षणिकदृष्ट्या अक्षमता.  5)अभ्यासात अडचणी येतात. 6)दिशा ओळखण्यात गडबड असते. 7)ठराविक विषयातील ठराविक क्रिया करतानाच चुका करतात. 8)गणितीय क्रिया करताना चुका करतात. 9)लिहीताना व वाचताना शब्द गाळतात. 10)अवधानातील दॊष.(attention नसते) 🔸🔸🔸🔸🔸🔸🔸🔸🔸 👇🏻 *अध्ययन अक्षमतेचे प्रकार*👇🏻 1⃣ वाचन दॊष   *Dyslexia* 2⃣ लेखन         *Dysgraphia* 3⃣ गणितीय दॊष *Dyscalculia* 4⃣ सुक्ष्मकारक हालचालींतील दॊष *Dyspraxia* 1⃣ *वाचन दॊष Dyslexia* 🔹वाचताना शब्द/अक्षरे गाळतात. 🔹 नसलेल्या शब्दांची/अक्षरे भर घालतात. (Additional error) 🔹 अक्षरांची अदलाबदल करतात. 🔹पुस्तक खुप जवळ धरून वाचणे. 🔹वाचन अत्यंत हळू असते.(वेग/आवाज) 🔹आकलन हॊत नाही. 🔹खालील ओळीत वरील ओळ मिसळून वाचतात. 🔹स्वत:हून वाचायला अवघड जाते. 🔹गॊष्टीतील बॊध/विनॊद/गंमत कळत नाही. 〰〰〰〰〰〰〰〰 2⃣  *लेखन  Dysgraphia* 🔸हातात पेन/पेन्सिल नीट धरू शकत नाहीत. 🔸 एका ओळीत लिहायला अवघड जाते. 🔸सारख्या दिसणार्या अक्षरांत गॊंधळ हॊतॊ.(B/D) 🔸हस्ताक्षर सुवाच्च नसते. 🔸जॊडाक्षरे लिहिताना अवघड जाते. 🔸जुळवा-जुळव करुन लिहू शकत नाहीत. 🔸खुप हळू,सावकाश लिहितात. 〰〰〰〰〰〰〰〰 3⃣ *गणितीय दॊष Dyscalculia* 🔹बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार या चिन्हांत गॊंधळ असतॊ. 🔹मॊजताना/वाचताना/लिहिताना चुका करतात. उदा. 13 / 31 यावेळी गॊंधळ हॊतॊ. 🔹गुणाकार व भागाकार संकल्पना कठीण जातात. 🔹क्रम लक्षात राहत नाही. sequence 🔹एकच गॊष्ट सतत/वारंवार सांगावी लागते. 🔹स्वत:च्या वेळेचे नियॊजन करणे अवघड जाते. 🔹अतिशय चंचल व अस्थिर वृत्तीचे असतात.दिशा समजत नाहीत. 〰〰〰〰〰〰〰〰〰 4⃣ *सुक्ष्मकारक हालचालींतील दॊष*            *Dyspraxia* 🔸वस्तुच्या गतीबद्दलची जाणीव नसते. 🔸उजवी/डावी बाजू ओळखण्यास दॊष. 🔸लहान/मॊठे, जड/हलके ओळखण्यास दॊष. 🔸हात व डॊळा यांचे समायॊजन नसते *शैक्षणिक उपाययॊजना (अध्ययन अक्षम मुलांसाठी)*👇🏻👇🏻 🔹वाचन शांत ठिकाणी घ्यावे.जागा शांत हवी. 🔹 पुस्तके रेकॉर्ड करून वाचणे.  टेपरेकॉर्डरचा वापर करावा. 🔹ठळक फॉन्टचा वापर करणे. मुलांच्या शैक्षणिक चुकांसाठी रागवू नये. 🔹 परीक्षा तॊंडी घेण्यावर भर रहावा. 🔹दुरेघी,कप्प्यांचा,चौकटी वह्यांचा वापर करावा. 🔹पेन्सिल ग्रिपचा वापर करावा. आकडे मॊजण्यासाठी बॊटांचा/वस्तूंचा वापर करणे. 🔹 सह विद्यार्थ्यांकडून मदत घ्यावी. 🔹गणिते सॊडविताना प्रत्यक्ष वस्तूंचा वापर करावा. 🔹स्पर्श करण्यापुर्वी बॊलावे,स्पर्श टाळावा. 🔹वाचन/अभ्यासासाठी शांत-प्रसन्न जागा असावी. ➖➖➖➖➖➖➖➖➖संकलन ➖ deepak dambale

Right flyer

*🔭मराठी विज्ञान परिषदेचे🔬* 🤔 *कुतूहल* 🤔 *लेखांक- १८७* *दिनांक-२४ सप्टेंबर १९* 🎯 *राइट बंधूंचे विमान* मानवाची आकाशात झेप घेण्याची इच्छा फार पुरातन आहे. सुरुवातीच्या काळात आकाशात झेप घेण्यासाठी हायड्रोजनसारख्या वायूने भरलेले फुगे किंवा मोठय़ा फुग्यासारखे ‘झेपेलिन’, तसेच पतंगासारखी ग्लायडर वापरात आली. ग्लायडरला बांधलेल्या दोऱ्या पकडून तीन-चार जण जोरात धावायचे. या धावण्यामुळे ही ग्लायडर पतंगासारखी हवेत वर जायची. त्यानंतर धावणाऱ्यांच्या हातातल्या दोऱ्या सोडून दिल्या जायच्या आणि ग्लायडर हवेत उडायचे. अनेक उत्साही वैमानिकांना ही ग्लायडर चालवत असताना अपघाती मृत्यू आले. यापैकी ग्लायडरच्या अपघातात मृत्यू पावलेल्या ओटो लिलेन्थाल या जर्मन संशोधकाने ग्लायडरचा शास्त्रोक्त अभ्यास केला होता. अमेरिकेत डेटन येथील ऑव्‍‌र्हिल आणि विल्बर राइट या सायकलचे दुकान चालवणाऱ्या बंधूंना ग्लायडिंगचा छंद होता. लिलेन्थालला झालेला अपघात हा ग्लायडरवर पुरेसा ताबा ठेवता येत नसल्यामुळे झाल्याचे त्यांच्या लक्षात आले. पंख्याचा आकार हा ग्लायडरच्या स्थैर्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा असल्याचे त्यांनी जाणले. १९०० सालापासून उत्तर कॅरोलिनातील किट्टी हॉक येथील प्रशस्त समुद्रकिनाऱ्यावर सुरू केलेल्या चाचण्यांत त्यांनी ग्लायडरच्या पंखांत अनेक बदल करून पाहिले. यातील अपयशानंतर अखेर राइटबंधूंनी घरगुती स्वरूपाचा, पत्र्याचा छोटासा बंदिस्त ‘विंड टनेल’ तयार केला. एका बाजूला पंखा लावलेल्या या साधनाच्या आत, ग्लायडरच्या छोटय़ा प्रारूपांच्या उड्डाणाचे बाहेरील काचेतून निरीक्षण करता येई. या चाचण्यांवरून राइट बंधूंनी अनेक ग्लायडर तयार करून, ती १९०२ साली किट्टी हॉक येथून उडवून पाहिली. वर-खाली, डावीकडे-उजवीकडे, स्वत:भोवती अशा सर्वच नियंत्रणासाठी त्यांनी या ग्लायडरच्या पंखात सोयी केल्या होत्या. त्यानंतर १९०३ मध्ये त्यांनी, यापैकीच समाधानकारक ठरलेल्या एका ग्लायडरची थोडी मोठी आवृत्ती बनवली. स्प्रूसच्या हलक्या लाकडाची चौकट आणि मलमलसारखे तलम कापड वापरून केलेल्या या ‘विमाना’चे वजन पावणेतीनशे किलोग्रॅम होते आणि त्याच्या पंखांचा (विंग) पसारा बारा मीटरचा होता. वर उचलले जाण्यासाठी या विमानाला अडीच मीटर व्यासाचे पंखे (प्रॉपेलर) होते. हे पंखे फिरवण्यासाठी विमानात इंजिन बसवण्यात आले होते. १७ डिसेंबर १९०३ रोजी राइट बंधूंच्या या ‘राइट फ्लायर’ विमानाने स्वबळावर आकाशात झेप घेतली आणि विमानयुगाला सुरुवात झाली! या दिवशीच्या सर्वोत्तम उड्डाणात या विमानाने ५८ सेकंदांत सुमारे पाव किलोमीटरचा प्रवास केला. ✍ deepak dambale ================= कृपया इतर गटात शेअर करुन विज्ञान प्रसार करा ! ! ! 📡 *जय विज्ञान*🔬 http://deepakdambalekwt.wordpress.com

"Mulyavardhan"- A Value Education Programme in Maharashtra & Goa

मूल्यवर्धनचा अभ्यासक्रमाशी सहसंबंध/ MV abhyaskramashi sahasambandh

BJS Students and their progress

About Wagholi Education Rehabilitation Center (WERC)

SMF Mulyavardhan Implementation Marathi Film

Mulyavardha Activity - Gat Charcha

Mulyavardhan Prgramme by Shantilal Muttha Foundation

Sahayogi Khel

मूल्यवर्धनचा अभ्यासक्रमाशी सहसंबंध/ MV abhyaskramashi sahasambandh

सुबह सवेरे लेकर तेरा नाम प्रभु l Subah sevare lekar tera nam prabhu l P...

my school

https://deepakdambalekwt.wordpress.com/2019/09/23/84/

Karmvir bhaurao patil

Karmvir bhaurao patil: https://www.youtube.com/playlist?list=PLyiFwAFXrdmtf9N5EJ1kosuM9SrsIUrf4

Karmvir bhaurao patil

https://youtu.be/L__EEApBhPk

Drawings

https://www.facebook.com/100002137413154/posts/2632397000174855/?sfnsn=scwsctacmo&d=n&vh=e cycle

English speaking

https://www.youtube.com/user/LeapForWordChannel

Dyanrachanawad&adyannishpatti

Adhyayan samrudhi: https://www.youtube.com/playlist?list=PLyiFwAFXrdmsEZo26DjrGGFamiun6cY5w bharade madam

Rachanavad

https://www.youtube.com/playlist?list=PLZbxUJx0mpQ5siDQXNuUAujAEKNwiBdRH

Ganit peti

https://www.youtube.com/playlist?list=PLZbxUJx0mpQ6e0kYuX8C6xSc9ZskD3HEf

Dyanrachanavad

https://www.youtube.com/channel/UCSqexdRSl371YoGTlO7G2kg

Raja shankarshah &rajaputra raghunathshah

*तंत्रस्नेही शिक्षक समूह महाराष्ट्र* ▬❚❂❚❂❚❚❂❚❂❚▬ ⚜🇹​🇸​🇸​-​-🇹​🇸​🇸​⚜ ═══════════════= 🤺💂🇬🇧👸🇬🇧💂🤺 ➿➿➿➿➿➿➿➿ *गाथा बलिदानाची* ➿➿➿➿➿➿➿➿ ⚔🔥🇮🇳👴🧔🇮🇳🔥⚔ *राजा शंकरशाह और राजपुत्र रघुनाथशाह बलिदान दिवस* शंकर शाह गोंडवाना के राजा थे जिन्हें अंग्रेजों ने अपने पुत्र सहित १८ सितम्बर १८५८ को विप्लव भड़काने के अपराध में तोप के मुँह से बांधकर उड़ा दिया था। ये दोनों गोंड समाज से हैं। उनके पुत्र का नाम कुंवर रघुनाथ शाह था। 1857 के विद्रोह की ज्वाला सम्पूर्ण भारत में धधक रही थी। अपनी मातृभूमि को अंग्रेजों से स्वतंत्र कराने के लिए उन्होंने युद्ध का आह्वान किया था। इस संग्राम में रघुनाथ शाह ने अपने पिता का बढ़-चढ़कर सहयोग किया था। राजा शंकर शाह, निजाम शाह के प्रपौत्र तथा सुमेर शाह के एकमात्र पुत्र थे। उनके पुत्र का नाम रघुनाथ शाह था। राजा शंकर शाह जमींदारों तथा आम जनता के बीच काफी लोकप्रिय थे। जबलपुर में तैनात अंग्रेजों की 52वीं रेजीमेन्ट का कमांडर ले॰ज॰ क्लार्क बड़ा अत्याचारी था। उसने छोटे-छोटे राजाओं और आम जनता को बहुत परेशान कर रखा था। चारों ओर अनाचार और व्यभिचार का बोलबाला था। जनता में हाहाकार मचा हुआ था। राजा शंकर शाह ने जनता और जमींदारों को साथ लेकर क्लार्क के अत्याचारों को खत्म करने के लिए संघर्ष का ऐलान किया। भारत में अनेक क्रांतिवीरों की गाथाएं प्रचलित हैं। इन्हीं में से एक है पिता-पुत्र शंकर शाह-रघुनाथ शाह की वीर और देशभक्त जोड़ी जिन्होंने अंग्रेजों के खिलाफ आमजनों में एक अनूठा ज्वार पैदा किया था। *बलि-पंथी को प्राणों का मोह न होता,* *कर्तव्य मार्ग में मिलन-बिछोह न होता।* *अपने प्राणों से राष्ट्र बड़ा होता है,* *हम मिटते हैं तब राष्ट्र खड़ा होता है।* श्रीकृष्ण 'सरल' की ये पंक्तियां प्रेरक तो हैं ही, इतिहास प्रेरित और समयसिद्ध भी हैं। विदेशी आक्रांताओं से लोहा लेने वाले मरजीवड़ों की अपने देश में कभी कमी नहीं रही। मध्यप्रदेश के महाकौशल क्षेत्र ने भी रानी दुर्गावती, महाराजा छत्रसाल, रानी अवंतीबाई लोधी जैसे नक्षत्रों को जन्म दिया है। 1857 के स्वातंत्र्य समर में जब सारे देश में क्रांति की ज्वाला भड़की तब जबलपुर के महाराजा शंकर शाह और उनके पुत्र रघुनाथ शाह प्रेरणा-पुंज बनकर आगे आए और देश-धर्म की रक्षा के लिए बलिदान हो गए। तारीख थी 18 सितंबर, 1857 अपने राजा के पदचिन्हों पर चलकर बलिदान होने वाले लोगों में समाज के सभी वर्गोंके नागरिक और राज-कर्मचारी शामिल थे। राजा शंकर देव की पत्नी फूलकुंवर ने अपने पति के बलिदान होने के बाद स्वतंत्रता की अग्नि को प्रज्वलित रखा। इस बलिदान शृंखला ने जबलपुर छावनी में तैनात अंग्रेजी सेना की 52वीं बटालियन के भारतीय सैनिकों के ह्दय में क्रांति की ज्वाला सुलगा दी। उन्होंने राजा शंकर शाह को अपना राजा घोषित कर दिया और अंग्रेजी राज के विरुद्ध शस्त्र उठा लिए। यह आत्मविश्वास जगाने वाला, धरती से रागात्मक संबंध को दृढ़ करने वाले तथ्य है, लेकिन ये सेनानी देश के सरकारी इतिहास लेखकों द्वारा उपेक्षित ही रहे। आजादी के बाद इतिहास को सत्ता की सुविधा के हिसाब से तोड़ा-मरोड़ा गया है। लेकिन झूठे इतिहास के सहारे सच्चे इंसान नहीं गढ़े जा सकते। यह असंभव है। इतिहास का किसी भी देश के लिए वही महत्व होता है जो किसी व्यक्ति अथवा जीव के लिए स्मृति का होता है। वास्तव में हमारा सारा अनुभव, हमारा ज्ञान, जिसके कारण हम जीवित हैं, हमारी स्मृति के कारण ही तो है। हमारे गुणसूत्रों में रासायनिक बंधों के रूप में जैविक स्मृति ही तो है जिससे हमारा शरीर निर्मित और विकसित होता है। अच्छी बात है कि माटी की अपनी स्मृति होती है। नौ दशकों के ब्रिटिश सेंसर और साथ ही दशकों की (सरकारी) पाठ्यक्रमों की उपेक्षा के बावजूद महाकौशल के मानस में ये पिता-पुत्र अक्षुण्ण रचे-बसे हैं। देश में जब 1857 की क्रांति-ज्वाला पूरी शक्ति के साथ धधक रही थी, और कमल तथा रोटी का संदेश गांव-गांव पहुंच रहा था, तब गढ़ा पुरवा (जबलपुर) के राजा शंकर शाह और उनके पुत्र रघुनाथ शाह के हृदय में भी स्वतंत्रता की अग्नि सुलग रही थी। वे जबलपुर की अंग्रेज सैन्य छावनी पर आक्रमण कर वहां तैनात भारतीय सैनिकों की मदद से अंग्रेजी राज को उखाड़ फेंकने की योजना बना रहे थे। किसी तरह अंग्रेजों को इसकी भनक लग गई। बस फिर क्या था, गुप्तचरों ने गढ़ा-पुरवा के अंदर-बाहर घेरा डाल दिया। सही मौके की प्रतीक्षा की जाने लगी। अंतत: 14 सितंबर, 1857 की मध्यरात्रि को डिप्टी कमिश्नर क्लार्क 20 घुड़सवार व 40 पैदल सिपाहियों के साथ राजा शंकर शाह की गढ़ी पर टूट पड़ा। राजा शंकर शाह, उनके पुत्र रघुनाथ शाह और 13 अन्य लोगों को गिरफ्तार कर बंदीगृह में डाल दिया गया। पूरे घर की तलाशी ली गई। संदिग्ध सामग्री की जब्ती की गई, जिसमें राजा द्वारा अपने सरदारों को लिखा हुआ आज्ञा पत्र और उनके द्वारा लिखी गई यह कविता उनके हाथ लगी— *मूंद मुख इंडिन को चुगलों को चबाई खाइ,* *खूंद दौड़ दुष्टन को, शत्रु संहारिका।* *मार अंग्रेज, रेज, कर देई मात चण्डी,* *बचौ नहीं बैरि, बाल बच्चे संहारिका।* *संकर की रक्षा कर, दास प्रतिपालकर* *दीन की सुन आय मात कालिका।* *खायइ लेत मलेछन को, झेल नहीं करो अब* *भच्छन कर तच्छन धौर मात कालिका।* इस कविता को आधार बनाकर मुकदमा चलाया गया। पिता-पुत्र को पीली कोठी में बंदी बनाकर रखा गया था। इमलाई राजवंश के वंशज बताते हैं कि उनके सामने तीन शर्तें रखी गयी थीं-1-अंग्रेजों से संधि, 2-अपने धर्म का त्याग कर ईसाइयत को अपनाना, और 3-पुरस्कार स्वरूप ब्रिटिश सत्ता से पेंशन प्राप्त करना। स्वाभिमानी राजा शंकर शाह ने इससे साफ इंकार कर दिया। तब अंग्रेज सत्ता ने डिप्टी कमिश्नर क्लार्क व दो अन्य ब्रिटिश अधिकारियों का सैनिक आयोग बनाया। राजा व उनके अन्य साथियों पर अभियोग चलाने का नाटक कर निर्णय दिया गया कि शंकर शाह और रघुनाथ शाह को 'बगावत' के अपराध में तोप के मुंह से बांधकर मृत्युदण्ड दिया जाए। 18 सितंबर, 1857 को एजेंसी के सामने फांसी परेड हुई और एक अहाते में आमंत्रित जन-समुदाय के बीच पैदल व घुड़सवार सैनिकों की टुकडि़यों के साथ शंकर शाह एवं रघुनाथ शाह को लाकर हथकडि़यां, बेडि़यां खोलकर तोप के मुंह पर बांध दिया गया। आजादी के दोनों दीवानों ने अपनी आराध्य देवी से प्रार्थना की, तोपें दाग दी गयीं और भारत के इन बेटों ने स्वाधीनता यज्ञ में अपने प्राणों की आहुति दे दी। सवाल यह कि तोप के मुंह से बांधकर मृत्युदंड क्यों दिया गया, जबकि उन दिनों फांसी या बंदूक की गोली से मृत्युदंड दिया जाता था? ऐसा अंग्रेजों ने इसलिए किया था ताकि पिता-पुत्र के दाह संस्कार हेतु अवशेष न बच सकें। पति और बेटे के प्राणोत्सर्ग के बाद विधवा रानी फूलकुंवर बाई ने दोनों शवों के अवशेष एकत्र कर उनका अन्तिम क्रिया-कर्म करवाया तथा प्रतिज्ञा की कि 'जब तक मेरी सांसें रहेगी, यह युद्ध जारी रहेगा।' परिणामस्वरूप स्वतंत्रता समर की अग्नि और भड़क उठी। 52वीं रेजीमेंट ब्रिटिश सत्ता के विरुद्ध उठ खड़ी हुई और हथियार, गोला-बारूद लेकर पाटन की ओर चल पड़ी। पाटन और स्लीमनाबाद स्थित सैनिक दस्ते भी 52वीं रेजीमेंट के विद्रोही सैनिकों के साथ चल पड़े। राजा के बलिदान से महाकौशल क्षेत्र के अन्य राजाओं में अंग्रेजी राज के विरुद्ध रोष भड़क उठा। सागर, दमोह, सिहोर, सिवनी, छिंदवाड़ा, मंडला, बालाघाट, नरसिंहपुर आदि स्थानों पर क्रांति की चिनगारियां फूटने लगीं। दूसरी ओर शंकर शाह की विधवा रानी फूलकुंवर भी दुश्मन फिरंगियों से बदला लेने का संकल्प कर मण्डला आ गईं। उन्होंने सेना को संगठित कर फिरंगियों के खिलाफ छापामार युद्ध छेड़ दिया और अंतत: आत्मोत्सर्ग किया। इस महान बलिदान गाथा के 9 दशक बाद जब लालकिले में आजाद हिन्द फौज के सेनानियों पर अंग्रेज सरकार मुकदमा चला रही थी और इन सेनानियों के समर्थन में नौसेना के भारतीय सैनिकों ने बगावत कर दी, तब भी जबलपुर की छावनी ने देश के लिए त्याग और बलिदान की परंपरा कायम रखी। 26 फरवरी, 1946 को जबलपुर की ब्रिटिश सैन्य छावनी में सिग्नल ट्रेनिंग सेंटर की 'जे' कंपनी के 120 सैनिकों ने अंग्रेज सत्ता के विरुद्ध बगावत की, तब भी उन्होंने बलिदानी शंकर शाह और रघुनाथ शाह को अपना नायक घोषित किया था। अंग्रेज सरकार सकते में आ गई और उसे 1857 की पुनरावृत्ति के दु:स्वप्न आने लगे। इन सबका तत्काल कोर्ट मार्शल हुआ और सेना से निकालकर इस घटना संबंधी दस्तावेज जला दिए गए। स्वतंत्रता प्राप्ति के बाद इन्हें पुन: सेना में बहाल किया गया। यह महान गाथा सारे देश को प्रेरणा देने वाली और सामाजिक एकात्मता को दृढ़ करने वाली है। इसे राजनैतिक कारणों से समय के। गर्त में दबाने का प्रयास किया गया, लेकिन अब समय आ गया है कि इतिहास की वास्तविक जानकारी नई पीढ़ी तक पहुंचाई जाए । देश में स्वतंत्रता सेनानियों के बलिदान की अगणित गाथाएं हैं लेकिन पिता-पुत्र का एक साथ तोप के मुंह के सामने खड़ा होना इसे अद्भुत होने के साथ-साथ हमारे बहुत करीब की घटना भी बना देता है। ऐसी घटनाएं युवा पीढ़ी के लिए सदैव प्रेरणास्पद और उत्साहवर्धक होती हैं। जो उन्हें नव इतिहास निर्माण के लिए आंदोलित करती हैं। निराला की ये पंक्तियां जीवन की आपा-धापी में डूबे किसी बुद्धि-केंद्रित व्यक्ति को कवि के भावुक ह्दय की उपज लग सकती है, लेकिन राजा और कवि शंकर शाह और राजकुमार रघुनाथ शाह की जीवन आहुति को देखकर एहसास होता है कि हम सभी के अंदर वे बूंदें हैं जो सागर बनकर लहराने को बेचैन रहती हैं। निराला कहते हैं - *नर जीवन के स्वार्थ सकल* *बलि हों तेरे चरणों पर मां,* *मेरे श्रम-संचित सब फल* 🇮🇳 *जयहिंद* 🇮🇳 https://www.youtube.com/user/deepakkinwat

17 suptember

हैद्राबादची निजामशाही 17 सप्टेंबर म्हटले की, आपण लगेच नाव उच्चारतो “ मराठवाडा मुक्तिसंग्राम” ! आपल्या अज्ञानाची सुरुवातच मुळी याठिकाणाहून होते. कारण तो मराठवाडा मुक्तिसंग्राम नसून हैद्राबाद मुक्तिसंग्राम आहे. 1724 ते 1948 अशी सलग 224 वर्षे आपल्या भागावर हैदराबादच्या निजामाची सत्ता होती. मग हा निजाम म्हणजे कोण ? हेही माहीत असले पाहिजे. त्यानुसार निजाम हे काही कुठल्या व्यक्तीचे नाव नसून ती एक पदवी आहे. दिल्लीच्या मोगल बादशाहने आपला दक्षिणेचा सुभेदार मीर कमरुद्दीन खानाला निजाम उल मुल्क ही पदवी दिली होती. त्यामुळे त्याला निजाम म्हटले गेले. वास्तविक पाहता 200 वर्षात एकूण सात जणांनी निजामशाहिचा कारभार केला. आणि त्या प्रत्येकाने स्वत:ला निजाम ही पदवी लावली. त्यामुळे निजाम हे कोण्या एका व्यक्तीचे नाव नसून ती एक पदवी आहे. निजाम या शब्दाचा अर्थ होतो व्यवस्थापक ! मुल्क म्हणजे जमीन किंवा परिसर. आणि त्यानुसार परिसराची व्यवस्था पाहणारा म्हणजेच निजाम. त्यानुसार दिल्लीच्या मोगल बादशहाचा दक्षिणेतील एक महसुली अधिकारी म्हणजेच निजाम. 1724 ला मोगलांचा सुभेदार म्हणून काम करताना पहिला निजाम मीर कमरुद्दीन खानाने औरंगाबाद याठिकाणी स्वत:ची स्वतंत्र गादी निर्माण केली. 1767 नंतर निजामाने आपला कारभार हैद्राबाद येथून चालवायला सुरुवात केली. निजाम हा धर्माने मुस्लीम असलातरी त्याच्याकडे अनेक नामांकित हिंदू सरदारांनी शेवटपर्यन्त चाकरी केलेली आहे. त्यात छत्रपती संभाजीच्या बहीणीचे नातू रावरंभा निंबाळकर, सेनापती धनाजी जाधवाचे पुत्र चंद्रसेन जाधव, फलटणच्या निंबाळकरांचे वारसदार सुलतानजी निंबाळकर, औरंगजेबाच्या तंबूचे कळस कापून आणणार्‍या हिम्मतबहाददूर विठोजी चव्हाणांचे चिरंजीव उदाजी चव्हाण यासारख्या दिग्गजांचा समावेश होतो. 15 ऑगस्ट 1947 म्हणजेच स्वातंत्र्यापर्यन्त भारतात निजामासारखी जवळपास 565 संस्थाने होती. स्वातंत्र्यानंतर बहुतेकांनी स्वत:ला भारतात विलीन करून घेतले. एक वर्ष उजाडलेतरी हैदराबादचा निजाम काही भारतात सामील व्हायला तयार नव्हता. त्यामुळे निजाम संस्थांनातील जनतेने निजामाविरोधात जो लढा दिला त्यालाच “ हैद्राबाद मुक्तिसंग्राम” म्हटले जाते. 1948 ला हैद्राबादच्या निजामाचे शासन हे देशातील सर्वात श्रीमंत संस्थान होते. 1941 च्या जनगणनेनुसार निजाम राज्याचे एकूण क्षेत्रफळ 82 हजार 694 चौरस मैल इतके होते. जे इंग्लंड आणि स्कॉटलंड देशाच्या दुप्पट भरते. या निजाम राजवटीत संपूर्ण आंध्र प्रदेश, तेलंगणा, मराठवाडा आणि दक्षिण कर्नाटकातील तीन जिल्हे मिळून एकूण 16 जिल्ह्याचा समावेश होता. 22 हजार 360 खेड्यात मिळून या संस्थानची लोकसंख्या 1 कोटी, 63 लाख, 38 हजार, 534 एवढी होती. त्यात 85 % हिंदू तर 12 % मुस्लीम होते. त्यामुळे उर्दू भाषिकांची संख्या ही फक्त 10% असलीतरी राज्यकारभाराची भाषा उर्दूच होती. यावेळी मराठवाड्याच्या पाच जिल्ह्यातील लोकसंख्या 52 लाख 19 हजार 528 होती. एकूण क्षेत्रफळाच्या 42 % भाग हा जमीनदाराच्याच मालकीचा होता. त्यामुळे उस्मानाबाद जिल्हयातील उस्मानाबाद, परंडा आणि कळंब हे तालुके निजामाचे सर्फेखास म्हणजे वैयक्तिक उत्पन्नाचे तालुके होते. तर या सोबतच गुंजोटी आणि लोहारा हे तालुके निजामाच्या पायग्याचे म्हणजे खाजगी संरक्षक पथकाच्या जहागिरीचे तालुके होते. त्यामुळे उस्मानाबाद जिल्हा म्हणजे निजामाची खाजगी जहागीर होती. अशाप्रकारच्या जहागिरीतून निजामाला दरवर्षी 15 कोटीचे उत्पन्न मिळत होते. हैद्राबाद संस्थानचा आढावा घेतल्यास असे दिसून येते की, 1883 पासून हे संस्थान इंग्रजांच्या धर्तीवर राज्यकारभार करणारे शासन असून मीर महेबूबअली पाशा हा मोठा सुधारणावादी धोरणाचा होता. त्यामुळे महसूल, अबकारी, अर्थ,कस्टम, स्टॅम्प, न्यायदान, तुरुंग, पोलिस, टपाल, शिक्षण, आरोग्य, सार्वजनिक बांधकाम, पाटबंधारे, रेल्वे याप्रमाणे 21 विभाग काढून त्याद्वारे गावपातळीपर्यंत प्रशासन व्यवस्था राबविली. त्यामुळे 1910 पर्यंत निजामाकडे जमा होणारा महसूल हा 2 कोटी 89 लाख 43 हजार इतका होता. अगदी 2 आण्याचे नाणेही चांदीचे असून त्याचे वजन 1.39 ग्रॅम होते. त्यावर M आणि K अशी अक्षरे कोरलेली होती. M म्हणजे महबूब अली आणि K म्हणजे मुल्क. याशिवाय निजामाच्या काळात 16 आण्याचा 1 रुपया होता. त्यामुळेच त्याकाळी सोळा आणे काम झाले, अशाप्रकारची म्हण रूढ झाली. सहावा निजाम मीर महबूबअली हा येवढा शक्तीशाली होता की, इटली, फ्रांस, ओष्ट्रीया, इंग्लंड यासारख्या देशाचे राजपुत्र हे त्याचे खाजगी मित्र होते. 1910 पर्यंत गादीवर असणारा सहावा निजाम हा कपडे लत्ता आणि शिकारीचा शौकीन असून त्याने त्याकाळी एकदा वापरलेला ड्रेस पुन्हा कधी वापरला नाही. याचवेळी वारंवार पडणार्‍या दुष्काळामुळे सर्वसामान्य जनता ही अन्नावाचून तडफडून मरत होती. प्रशासन व्यवस्था ही आजच्याप्रमाणेच असून त्याकाळी जिल्हा अधिकार्‍याला तालुकदार म्हणत असत. गावचा कारभार हा पाटील आणि पटवारी यांच्या हातात होता. पोलिस, लष्कर, रेल्वे, टपाल वगैरे यंत्रणेमुळे निजामाचे शासन हे अगदी एखाद्या देशाच्या तोडीचे होते. म्हणूनच देशातील 565 संस्थानात 21 तोफाच्या सलामीचा मान हा म्हैसूर, बडोदा आणि हैदराबादच्या निजामाला होता. 1800 साली इंग्रजाबरोबर तैनाती फौजेचा करार केल्याने निजमावर पुर्णपणे इंग्रजांचे वर्चस्व असलेतरी निजामाने इंग्रजालाही झुलवत ठेवून आपला कार्यभाग साधून घेतला. संरक्षणाची जबाबदारी ही इंग्रजाकडे दिल्याने इंग्रजांनी हैद्राबादजवळ सैन्याची स्वतंत्र छावणी निर्माण केली. निजामाच्या मुलाच्या नावाने त्या भागाला सिंकंदराबाद हे नाव पडले. निजाम संस्थानचा कारभार हा एखाद्या देशाच्या कारभाराप्रमाणे असून 1870 साली आपल्या ताब्यातील प्रत्येक गावात निजामाने पिण्याच्या पाण्याकरिता अतिशय मजबूत अशा आडाची निर्मिती केली. ते आड आजही मराठवाड्यातील प्रत्येक गावात पहायला मिळतात. तर दुष्काळग्रस्त भागाकडेही त्यांचे लक्ष असून 1905 साली पडलेल्या दुष्काळात निजामाने 28000 रुपये खर्च करून तुळजापूरच्या घाटाचे काम पूर्ण केले. अशाप्रकारची अनेक कामे त्यांनी समाजासाठी पूर्णत्वास नेली. 1911 ते 1948 ला हैदराबादच्या गादीवर सातवा निजाम मिर उस्मानअली गादीवर असून तो जगातल्या 10 श्रीमंतापैकी एक होता. त्याच्याही कालखंडात हैद्राबाद संस्थानात अनेक सुधारणा होऊन छोट्या मोठ्या गावात शिक्षणाची सोय झाली. हैद्राबादला उस्मानिया विद्यापीठाची निर्मिती झाल्याने संस्थांनातील मुलांना उच्च शिक्षणाची सोय झाली. उस्मानाबाद जिल्ह्यातील गुंजोटीचे श्री कृष्ण विद्यालय 1921 सालचे आहे. निजाम राजवटीत विज्ञान आणि गणितबरोबरच अखलियात नावाचा विषय शिकणे अनिवार्य होते. ज्यात नीतीमत्तेचे धडे गिरवले जायचे, यात नापास झालातर त्याला नाकाम अखलियात म्हटले जायचे. विशेष नोंद घेण्यासारखी बाब म्हणजे निजाम राजवटीतील प्राथमिक शिक्षण हे निशुल्क होते. शाळेतील प्रार्थना मात्र निजामाला दुवा मागण्याची असायची. खिचर की उम्र हो तुझको आना बख्त सिंकदर हो | याचा अर्थ होतो “ दीर्घायु होऊ दे निजाम प्रभूला, हीच मागणी माझी ईश्वराला.” राज्यकर्ते मुस्लिम असलेतरी गावपातळीवर सर्वकाही व्यवस्थित होते. न्याय निवाडा निस्पक्क्षपाती होता. गावचा पाटील गावात न्याय द्यायचा. सरकारी कार्यालयाचा तसा संबंध यायचा नाही. परंतु आलाच तर तातडीने काम व्हायचे. रस्ते, रेल्वे यासारख्या सोयी झाल्याने माणसाचा संपर्क वाढला होता. निजामाची प्रशासनावरील पकड मजबूत असल्याने इथं चले जाव, मिठाचा सत्याग्रह, भारत छोडो ही गांधीजीची आंदोलने झाली नाहीत. दुसर्‍या महायुद्धांनंतर संपूर्ण भारत देश इंग्रजांच्या विरोधात पेटलेला असताना निजाम राजवटमात्र अगदी स्थिर होती. 1946 पर्यन्त सारकाही व्यवस्थित चालू होतं. मध्येच रझाकार नावाच्या संघटनेचा उदय झाला आणि निजाम संस्थांनातील वातावरण पार बदलून गेले. निजाम राजवट बरी म्हणणारे लोकही आता रझाकारांचे बळी चालले. पाहता पाहता रझाकारांनी संपूर्ण हैद्राबाद संस्थान आपल्या हातात घेतले. 1946 ते 1948 अशी दोन वर्षे संपूर्ण जनता यांच्या अत्याचाराला बळी पडली. गावोगाव अन्याय अत्याचार याला सीमा राहिली नाही. एका बाजूला सारा हिंदुस्तान स्वातंत्र्याचा आनंद साजरा करतोय तर त्याचवेळी निजाम राजवटीतला माणूस जगण्यासाठी धडपडतोय अशा वातावरणात गावातील सर्वसामान्य माणूस जागा व्हायला लागला. आणि त्यातूनच भारतातील एक्या अदभूतपुर्व अशा लढ्याला सुरुवात झाली. त्याला “ हैद्राबाद मुक्तिसंग्राम” म्हटले जाते. सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्या मार्गदर्शनाखाली संपूर्ण संस्थानात उठावाला सुरुवात झाली. स्वामी रामानंद तीर्थ यांच्या नेतृत्वाखाली लढ्याची सुरुवात झाली असलीतरी शेवटची 18 महिने ते तुरुंगातच होते. त्यामुळे निजामाच्या विरोधात आता एकसंघ उठवाबरोबरच गावोगावचा सर्वसामान्य माणूस पेटून उठला. त्यामुळे 1947 – 48 चा कालखंड हा संपूर्ण निजामशाहीसाठी आणि त्यातल्या त्यात उस्मानाबादसाठी अतिशय खडतर असा होता. रझाकारासारख्या अतिशय क्रूर संघटनेला सामान्य माणसाने अंगावर घेतले. आणि तेथूनच सुरू झाला सूडाचा प्रवास. जे शिकले त्यांचा इतिहास पुस्तकात आला परंतु अनेक अशी मंडळी आहे त्यांना अजूनही इतिहासाने न्याय दिला नाही. एका एका गावची 15 - 20 माणसं रझाकारांनी कापून काढली, जीवंत जाळली तरी त्याची कुठे नोंद नाही. म्हणूनच उस्मानाबाद आकाशवाणीच्यावतीने “ हैद्राबाद मुक्तिसंग्रामात, असे झुंजलो आम्ही ” नावाची मालिका सादर करून दुर्लक्षित इतिहास आपल्या समोर मांडला जाईल. अशा या दुर्लक्षित वीरांना समाजासमोर मांडणे हीच खरी त्यांना श्रद्धांजली ठरेल. https://sites.google.com/s/1H0JriIPA-dhym6qC2EXlhQwDMHJZg0va/p/1LPUblsPpfpdidoOlpKAenYFbMZlZnWft/edit

Ozone

सूर्य, पृथ्वीवरील जीवसृष्टीसाठी जितका पोषक, तितकाच घातकदेखील आहे. सूर्यापासून येणारी मध्यम अति-नील किरणे माणूस व प्राण्यांमध्ये विविध आजार उत्पन्न करू शकतात. अशा मध्यम अति-नील किरणांना शोषून घेत, आपली रक्षा करतो. पण अशा या आपल्या सुरक्षाकवचाला छिद्र पाडण्याचे काम स्वत: मानवच करतोय. दरवर्षी १६ सप्टेंबर हा दिवस 'ओझोन दिवस' म्हणून जगभर साजरा होतो. ओझोनचा थर हा पृथ्वीवासीयांसाठी एक मोठं वरदानच आहे. या ओझोनचे महत्त्व, सर्वसामान्य लोकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी व या थराच्या संवर्धनासाठी हा दिवस साजरा करण्यात येतो. ओझोनचा थर, पृथ्वीच्या वातावरणाचा दुसरा स्तर, म्हणजे स्ट्रॅटोस्फीयरचा एक भाग आहे. ह्या ओझोनच्या थराला ओझोनोस्फियर देखील म्हणतात. पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून साधारण १५ ते ३० किलोमीटर वर हा थर आहे. आपल्या पृथ्वीवरील जीवसृष्टीला सुरक्षित ठेवण्यात या ओझोनच्या थराचा मोठा वाटा आहे. , पृथ्वीवरील जीवसृष्टीसाठी जितका पोषक आहे; तितकाच तो घातक देखील आहे. सूर्यापासून येणारी मध्यम अति-नील किरणे माणसामध्ये व इतर प्राण्यांमध्ये विविध आजार उत्पन्न करू शकतात. अशा या मध्यम अति-नील किरणांना शोषून घेत, ओझोन आपली रक्षा करतो. पण अशा या आपल्या सुरक्षा कवचाला छिद्र पाडण्याचे काम स्वत: मानवच करतोय. गेल्या ३० ते ४० वर्षांत दोन्ही ध्रुवांवर ओझोनच्या थराला मोठी छिद्रं पडलेली आहेत. या छिद्रांना 'ओझोन होल' असेही म्हणतात. नासाच्या 'ओझोन होल वॉच'तर्फे दररोज ओझोनवर लक्ष ठेवले जाते. सोबत दिलेल्या छायाचित्रांतून आपल्या लक्षात येईल की या छिद्रांचा आकार वर्षानुवर्षे वाढतच चाललेला आहे. हे छायाचित्र नासाच्या गोदार्द स्पेस सेंटरने प्रसिद्ध केले आहे. या छायाचित्रातून आपल्या हे ही लक्षात येईल की १९८५ मध्ये ओझोनचे प्रमाण फारच कमी झाले होते, पण त्यानंतर परत १९८६ मध्ये ते वाढले. थोडक्यात सांगायचे तर ओझोनचे प्रमाण सतत बदलत राहते. याचे कारण ओझोनच्या उत्पत्ति प्रक्रियेत दडलेले आहे. सध्या स्थापित असलेल्या सिद्धांतानुसार एक अब्ज वर्षापूर्वी निळे-हिरवे शैवाल (ब्लू-ग्रीन अॅल्गे) जीव सौर उर्जेचा वापर करून पाण्याचे (H2O) रेणू आणि कार्बन-डायऑक्साईडचे (CO2) रेणू विभाजित करू लागले. या विभाजनातून सेंद्रिय घटक (म्हणजे कार्बन - हायड्रोजनचे एकत्रित रेणू - वरील जीवसृष्टीचे प्रमुख घटक) आणि आण्विक ऑक्सिजन (O2) तयार होण्यास सुरवात झाली. ही सौर ऊर्जा रूपांतरण प्रक्रिया प्रकाश संश्लेषण (photo-synthesis) म्हणून ओळखली जाते. आजही पृथ्वीवरील प्राणवायू असलेल्या ऑक्सिजनची निर्मिती याच प्रक्रियेतून होते. अशा प्रक्रियेतून तयार झालेला ऑक्सिजन काही प्रमाणात पुन्हा सेंद्रिय घटकांना विभाजित करून कार्बन-डायऑक्साईड तयार करतो. पण याचे प्रमाण फारच कमी असते. कालांतराने मात्र प्रकाश संश्लेषण प्रक्रियेतून ऑक्सिजनचे प्रमाण पृथ्वीच्या वातावरणात वाढत गेले. वातावरणातल्या वरच्या थरातल्या ऑक्सिजन रेणूंचे (O2) विभाजन सूर्य किरणातील अति-नील लहरी करतात, त्यातून ऑक्सिजनचे अणू (O) तयार होतात. हे ऑक्सिजनचे एकल अणू (O) इतर ऑक्सिजन रेणुंशी (O2) जुळून ओझोनचा (O3) एक रेणू तयार करतात. हे ओझोनचे रेणू आणखी अति-नील लहरी शोषून पुन्हा विभाजित होतात, तसेच परत इतर ऑक्सिजन रेणुंशी जुळून पुन्हा ओझोनमध्ये रूपांतरित होतात. ओझोनने शोषलेल्या अति-नील किरणांमुळे स्ट्रॅटोस्फीयरचे तापमान उंचीप्रमाणे वाढत जाते. ही प्रक्रिया सतत चालू असते. त्यामुळे कधी ओझोनचे प्रमाण कमी होते, तर कधी वाढते. ओझोनचे रेणू बहुतेक विषुववृत्त पट्ट्यावर तयार होतात, कारण तिथे सौर किरणांची तीव्रता जास्त असते. वातावरणातील अभिसरण प्रक्रियेमुळे ते नंतर ध्रुवापर्यंत पोहोचतात. त्यामुळे ओझोनचे प्रमाण दिवसागणिक अक्षांश आणि ऋतू प्रमाणे बदलत जाते. पण गेल्या काही वर्षात मानवनिर्मित प्रक्रियांमुळे, ध्रुवीय प्रदेशांवरचा ओझोनचा थर खूप पातळ झाला आहे. क्लोरोफ्लोरोकार्बन्स (सीएफसी) आणि ब्रोमोफ्लोरोकार्बन्स (बिएफसी) ही रसायने ओझोन थर पातळ करण्यात कारणीभूत आहेत. सीएफसी आणि बिएफसी सर्वत्र आढळतात. मुख्यत: रेफ्रिजरेटर आणि प्लास्टिक उत्पादनांमध्ये. व्यावसायिक दृष्ट्या उत्पादन निर्माते आणि ग्राहक त्यांचा वापर करतात, कारण ते स्वस्त असतात. त्यांना सहज आग लागत नाही आणि ते विषारी घटक उत्सर्जित करत नाहीत. क्लोरोफ्लोरोकार्बन आणि ब्रोमोफ्लोरोकार्बन्सच्या रेणूंमध्ये कार्बन, क्लोरीन, ब्रोमिन आणि फ्लोरिनचे घटक असतात. हे घटक साधारण २ ते ५ वर्षात स्ट्रॅटोस्फियर पर्यंत पोहोचू शकतात. जेव्हा क्लोरीन आणि ब्रोमिनचे अणू स्ट्रॅटोस्फियरमध्ये ओझोनच्या संपर्कात येतात, तेव्हा ते ओझोनचे रेणू नष्ट करतात. एक क्लोरीनचा अणू एक लाख ओझोन रेणू नष्ट करू शकतो. ते ऑक्सिजनच्या रेणुंना एकत्रित येऊन ओझोन रेणुंमध्ये रूपांतरित होऊ देत नाहीत. त्यामुळे ओझोन नैसर्गिकरित्या तयार होण्यापेक्षा लवकर नष्ट होऊ शकतो. १९७० च्या दशकात, ओझोनचा थर पातळ होत चालला आहे हे जगभरातील शास्त्रज्ञांच्या लक्षात येऊ लागले. एरोसॉल कॅनसारखी काही रसायने बेकायदेशीर घोषित केली पाहिजेत, असे ठराव बऱ्याच देशांनी मांडले व बऱ्याच व्यावसायिकांनी सुद्धा याला सहमती दर्शविली. त्यामुळे पूर्वीच्या प्रमाणात आता एरोसॉल कमी उत्पादित केले जातात. जगभरातल्या पर्यावरणप्रेमी, व्यावसायिक आणि विविध देशांच्या सरकारी प्रयत्नांमुळे अशा प्रदूषणावर नियंत्रण ठेवण्यात थोडे फार यश आले असून ओझोन थर हळूहळू सावरू लागला आहे. पण तरीही, १९७० च्या दशकाच्या उत्तरार्धापासून ओझोनची पातळी जगभरातील सरासरीच्या ४ टक्क्यांनी घसरली आहे. उत्तर व दक्षिण ध्रुवांवर, पृथ्वीच्या सुमारे ५ टक्के पृष्ठभागाएवढी मोठी 'ओझोन होल' दिसून आली आहेत. याचा शोध युरोप व ऑस्ट्रेलियातील पथके घेत आहेत. त्यांनी नेचर जिओसायन्स या जर्नलमध्ये प्रकाशित केलेल्या अहवालात असे नमूद केले आहेत की ओझोनचा ऱ्हास करणारे आणखी चार मानवनिर्मित वायू सापडले आहेत. १९७८ ते २०१२ पर्यंत, शास्त्रज्ञांनी त्यासाठी टास्मानिया येथे प्रदूषित नसलेल्या हवेचे नमुने घेतले व ग्रीनलँडमधील बर्फाचे नमुने घेतले. या चार नवीन वायूंची ओळख पटवताना त्यांना याचा उपयोग झाला. पण हे नवीन वायू कुठून उत्सर्जित होत आहेत, हे अजून समजलेले नाही. या ओझोन होलचे दुष्परिणाम पृथ्वीवर विविध रुपात दिसून येतात. उत्तर ध्रुवावर ३० टक्के, तर दक्षिण ध्रुवावर ६० टक्के, ओझोनचे प्रमाण कमी होत असल्याचा निष्कर्ष आहे. त्याचा थेट परिणाम ध्रुवावरील बर्फ वितळण्यावर होत असून त्यामुळे तेथील सजीव धोक्यात आले आहेत. बर्फ वितळल्यामुळे समुद्राची पातळीही वाढत असून त्यामुळे जगभरातील भूभाग कमी होत आहे. वैद्यकीय संशोधनातून असे सिद्ध झाले आहे की सूर्यापासून थेट येणाऱ्या अतिनील-ब किरणांमुळे आपल्याला त्वचेचा कर्करोग होतो. त्याशिवाय मोतीबिंदू व डोळ्यांचे इतर विकार सुद्धा होऊ शकतात. अतिनील-ब किरणांचा परिणाम वनस्पतींच्या विकासात्मक प्रक्रियेवर सुद्धा होतो. त्यांची अन्न तयार करण्याची प्रक्रिया मंदावते. हे परिणाम कमी करण्याची किंवा दुरुस्ती करण्याची यंत्रणा असूनही आणि अतिनील-ब च्या वाढीव पातळीशी जुळवून घेण्याची क्षमता असूनही, वनस्पतींच्या वाढीवर थेट परिणाम अतिनील किरणांद्वारे होऊ शकतो. वनस्पतीच नाही, तर समुद्रातील जीवांवर पण परिणाम होत आहे. अतिनील-ब किरणांमुळे मासे, कोळंबी, खेकडा, उभयचर व इतर समुद्री प्राण्यांच्या प्रारंभिक विकासाच्या अवस्थेत नुकसान झाल्याचे आढळले आहे. सर्वात गंभीर परिणाम म्हणजे पुनरुत्पादक क्षमता कमी होत आहे आणि सदोष लार्वा (अळ्या) विकसित होत आहेत. याचा धोकादायक परिणाम संपूर्ण सागरी इकोसिस्टम वर होऊ शकतो. स्ट्रॅटोस्फीयर मधील ओझोनचे प्रमाण घटत असले तरी औद्योगिक प्रदूषणामुळे जमिनीवरील ओझोनचे प्रमाण वाढू लागले आहे. ज्या भागात हवेत कोळसा जाळला जातो, वाहने व उद्योग जास्त आहेत, तेथे हायड्रोकार्बन्स आणि नायट्रोजन-ऑक्साईडच्या रेणुंचे प्रमाण जास्त असते. या रेणुंवर सूर्यकिरणांची प्रक्रिया होऊन ओझोन वायू तयार होतो. हा वायू शेतीच्या संपर्कात आला तर तो धोकादायक ठरू शकतो. त्यामुळे पिकांची प्रकाश संश्लेषण प्रक्रिया मंदावते आणि उत्पन्न कमी होते. माणसांमध्ये ओझोनमुळे श्वसनाचे विकार उद्भवून फुप्फुसावर परिणाम होऊन दमा व हृद्रोग होण्याचीही शक्यता असते. जमिनीवर असलेल्या ओझोनमुळे ग्रीनहाऊसचा परिणाम वाढून जागतिक सरासरी तापमान सुद्धा वाढत चालले आहे. त्यामुळे स्ट्रॅटोस्फीयर मधील ओझोनचे रेणू जीवसृष्टीसाठी वरदान आहेत, पण तेच रेणू जर पृथ्वीच्या पृष्ठभागाजवळ आले तर ते प्रदूषक बनून धोकादायक ठरू शकतात. त्यासाठी पृथ्वीवरील मानवनिर्मित प्रदूषण कमी होणे गरजेचे आहे. प्रदूषण कमी करण्याचे प्रयत्न सर्वच देशांनी एकत्रितपणे करणे गरजेचे आहे. जेणेकरून स्ट्रॅटोस्फीयरमधील ओझोन पूर्ववत होईल व जमिनीवरील ओझोनचे प्रमाण मर्यादित राहील! https://www.youtube.com/user/deepakkinwat

Samadhan

एका घराजवळ बरेच दिवस मोठ्या इमारतीचे बांधकाम चालले होते. तेथून जाताना मला रोज बांधकाम मजुरांची लहान मुले ऐकमेकांचा सदरा पकडून आगगाडीचा खेळ खेळताना दिसायची. दररोज कुणीतरी इंजिन बनायचे आणि बाकिची मुले डबे व्हायची... इंजिन आणि डबे रोज बदलली जायची, पण... फक्त अर्धी निकर घातलेला छोटा मुलगा हातातलं फडकं फिरवत गार्ड व्हायचा... आज न राहवून थांबून मी त्या गार्ड होणाऱ्या मुलाला बोलावून विचारले, "बाळ तू रोज गार्ड होतोस, तुला कधी इंजिन, कधी डबा व्हायला आवडत नाही का?" त्यावर तो मुलगा उत्तरला... "बाबूजी मला घालावयास सदरा नाही त्यामुळे मागच्याला धरायला काही नाही. मग माझ्या मागे कोण येणार ?" म्हणून मी रोज गार्ड बनूनच खेळात भाग घेतो... "हे बोलताना त्याच्या डोळ्यांत मला पाणी तरळल्याचे जाणवले... त्या मुलाने आज जीवनाचा एक धडा शिकविला ! *आपले जीवन हे कधीच परिपूर्ण नसते. त्यात काही ना काही कमतरता असणारच...* *तरीही आपल्याला जीवनाचा खेळ खेळावा लागणारच.* त्या मुलाला घालावयास सदरा नाही म्हणून आई- बापावर रागावून, रुसून रडत बसता आले असते... पण, *तसे न करता आहे त्यात समाधान मानून तो खेळात सहभागी झाला.* *आणि जीवनाच्या खेळाचं अंग बनून राहिला.* मित्रांनो चला आपल्यालाही आहे त्यात समाधानी राहून या जीवनाच्या खेळाचं अंग व्हायचे आहे. सतत हसत खेळत रहा व जीवनाच्या खेळाचा आनंद घ्या... 🙏🌹🙏 https://www.youtube.com/user/deepakkinwat

Swchata abhiyan

https://youtu.be/P5MYDpyPvrw

Be positive

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3142427192649292&id=100006461279436&sfnsn=scwsctafmo Be positive

Vachan

🌹🌹 📖 *वाचन का आवश्यक आहे ?* 📖 *" Reading is to the mind what exercise is to the body. "*. _*—Richard Steele*_ *📚 एखादे पुस्तक एखाद्याच्या आयुष्याला कलाटणी देऊ शकतं. एक पान एखाद्याचे आयुष्य बदलू शकतं आणि एक वाक्य एखाद्याच्या आयुष्याचं ध्येय ठरवू शकतं. एवढी ताकद वाचनात आहे. तेव्हा रोज एक तरी पान वाचत जा !* *📘 श्रीमंत माणसेच वाचन करतात असे नसुन वाचन करणारेच श्रीमंत होतात जसे शरीरासाठी दिवसातून दोन वेळा जेवण आवश्‍यक असते तसे उत्तम मेंदूसाठी दररोज दोन तास वाचन करणे आवश्यक असते. दररोज वाचनामुळे माणूस भानावर येतो.* *📙 जगाचा आतापर्यंत जो विकास झाला आहे तो वाचनामुळे आणि जगाचा आता र्‍हास होणार आहे तो टी.व्ही मोबाईलमुळे.* *📒 पुस्तक वाचनारा माणूस कधीही व्यसन करत नाही आणि टी.व्ही मोबाईल हेच मुळी व्यसन आहे.* *📕 वाचनामुळे ज्ञानात भर पडते, टि.व्ही मोबाईल मुळे माणूस Adicted होतो.* *📔 टी.व्ही साठी मोबाईल साठी नेटवर्क लागते, वाचनासाठी फक्त माणूस जागेवर लागतो.* *📓 वाचन करणारी माणसं मनाने विचाराने आणि कृतीनेही श्रीमंत होतात.* *📚वाचन करणारा माणूस शांत असतो त्यामुळे त्याला रक्तदाब वाढणे, हृदय विकाराचा झटका येणे अशा गोष्टी संभवत नाहीत. या उलट जास्त टी.व्ही. मोबाईल वापरणारेच विविध रोगांना बळी पडत असल्याचे समोर येत आहे*. *📖 टी.व्ही मोबाईलमुळे मन शांतीचा भंग होतो तर वाचनामुळे भंग झालेली मनस्थिती शांत होते.* *📔 वाचन करणारा माणूस लवकर झोपतो लवकर उठतो. टी.व्ही मोबाईल चक्कर मध्ये अडकणारे उशिरा झोपतात नी उशिराच उठतात. परिणामी शरीर संपदेसह श्रीमंतीही नष्ट होते. लवकर निजे लवकर उठे त्याला आरोग्य लाभे.. अशी एक म्हण प्रचलित आहे.* *📓 वाचन करणारा पुढे उद्योजक होतो तर वाचन न करणारा नोकरीवरच थांबतो.* *📕 वाचन करणारा चार तासच काम करून करोडपती होतो तर वाचन टाळणारा बारा तास काम करून गरिबीतच मरतो.* *📘 काही महाभाग तर नोकरी लागली की, जगातील मी एकटाच सिकंदर, आता मलाच सारे काही कळते, अशा नंदनवनात वावरून वाचनच बंद करतात.* *📕 वाचनामुळे माणूस नम्र होतो तर टी.व्ही मुळे माणूस भांडखोर नी मोबाईलमुळे आत्मकेंद्री होतो.* *📚 जे तुम्हाला विचार करायला प्रवृत्त करते तेच खरे पुस्तक आणि जे कृती करायला लावते तेच खरे वाचन.* *📒 आपल्या आयुष्यात दोन गोष्टींचा प्रभाव पडतो एक मित्र आणि एक पुस्तक, पुस्तकालाच आपला मित्र बनवा*. *📙 टी.व्ही बघणारे प्रवास करतात, तर वाचन करणारे ध्येय गाठतात. टी.व्ही मोबाईलमुळे थकवा येतो तर वाचनामुळे तरतरी येते*. *📚 जिथे वाचन होते तेथे विचार होतात आणि जेथे विचारांचे स्वातंत्र्य नाही तेथे गुलामी येते. वाचनामुळे ध्येय ठरवीता येते आणि गाठताही येते*. *📕 तुमच्या ध्येयावरून तुमची लायकी पारखली जाते आणि तुम्ही किती मोठे ध्येय ठरविता ते तुम्ही कोणते पुस्तक वाचता यावर अवलंबून असते*. *📓 ज्यांना आयुष्यात कोणतेही ध्येय नसतं तेच लोक पुस्तक वाचत नाहीत आणि ध्येयाविना जगणे म्हणजे बिगर पत्त्याचे पत्र पोस्टात टाकणे होय. पुस्तक चाळणे वेगळे आणि वाचनं वेगळं*. 📖 *पुस्तकातून ज्ञान आणि ज्ञानातुन संपत्ती निर्माण होत असते.* *🙏🏻💐धन्यवाद...💐🙏🏻* *🔮वाचाल तरच वाचाल....✍🏼🌹* deepakdambalekwt@gmail.com

Chandrayan2

चंद्रयान दोन 'There's no failure in science, there are only experiments'- PM Narendra Modi. कालची रात्र भारतीयांनी आणि पुर्ण जगाने न झोपता घालवली. कित्येक दिवसानंतर प्रत्येक भारतीय एका गोष्टीसाठी आप-आपसातील भेदभाव, जातपात, धर्म, पंथ सगळं विसरून टी.व्ही., इंटरनेट आणि मिडिया समोर बसला होता. प्रत्येकाच्या डोळ्यात आतुरता होती, स्वप्न होतं आणि एक धाकधूक होती की कधी एकदा विक्रम ल्यांडर चंद्राच्या जमिनीवर पाऊल ठेवते. भारतीय मिडिया कधी नव्हे तो बाकीच्या बातम्या सोडुन इसरो च्या बंगळुरू इथल्या ऑफिस मधुन लाईव्ह प्रक्षेपण करत होता. गेली ११ वर्ष केलेल्या मेहनती वर काल निकाल येणार होता. इसरो च्या कंट्रोल रूम मधील शांत पण त्याचवेळी अतिशय संयमी असणाऱ्या चेहऱ्यानंवरून त्यांच्या मनात असलेली धाकधुक स्पष्ट दिसुन येतं होती. कुठेतरी पुर्ण भारत आणि जग आपल्याला आत्ता बघते आहे ह्याच दडपण ही नक्कीच होतं. आपण केलेल्या कामावर त्यांना विश्वास होता पण परिस्थिती त्यांच्या हातात नव्हती. इसरो चे चिफ के.सिवान जेव्हा आधी म्हणाले होते, "ही १५ मिनिटे सगळ्यात थराराची असतील". काल प्रत्येक भारतीयांने ती १५ मिनिटे थराराची अनुभवली. सगळं काही सुरळीत चालु असताना अचानक काळजाचा ठोका चुकला आणी काहीतरी हातातुन निसटल्याची जाणीव तिथे असलेल्या प्रत्येक वैज्ञानिक आणि संशोधकाला झाली. रात्री ठरल्या प्रमाणे विक्रम ल्यांडर ने आपला प्रवास चंद्राच्या दिशेने सुरु केला. साधारण ३० किलोमीटर उंचीवरून खाली येताना त्याला आपली फिरण्याची गती ६००० किमी / तास ह्या वेगावरून साधारण १५० मिटर/ सेकंद आणि मग पूर्ण थांबवायची होती. ह्यासाठी विक्रम ल्यांडर वरील सर्व ५ इंजिने ठरलेल्या वेळी प्रज्वलित झाली. इकडे एक लक्षात घ्यायला हवं की ह्या सगळ्या घटना क्रमावर इसरो चं नियंत्रण नव्हतं. विक्रम ल्यांडर वरील कॉम्प्युटर हे सगळं करत होता. त्यामुळे त्याने दिलेले कमांडवर योग्य रीतीने विक्रम काम करत आहे का नाही हे आकडे बघणं इतकी गोष्ट जमिनीवर असलेल्या इसरो च्या वैज्ञानिकांच्या हातात होती. ठरल्या प्रमाणे ५ इंजिनांनी आपलं काम करायला सुरवात केली आणि विक्रम ची गती कमी होतं असल्याचं बघुन सगळ्याच वैज्ञानिकांनी थोड्यावेळ का होईना सुटकेचा निश्वास सोडला. पण अजुन क्लायम्याक्स बाकी होता. विक्रम च्या कडुन येणाऱ्या आकड्यांचा ठिपका आधी ठरलेल्या रस्त्याला तंतोतंत कॉपी करत होता. जवळपास १० मिनिटे विक्रम वरील सर्व इंजिन प्रज्वलित केल्यावर विक्रम ल्यांडर वरील कॉम्प्युटर ने त्यावरील ४ इंजिन बंद करण्याचा आदेश दिला. हे आधी ठरलेलं होतं. विक्रम ल्यांडर चंद्राच्या जमिनीजवळ आल्यावर तिथली धुळ ही निगेटिव्ह पार्टीकल ने चार्ज असते. ती उडुन विक्रम चे सेन्सर तसेच सौर प्यानेल खराब होऊ शकतात हे जाणुन धुळ कमी उडावी म्हणुन ४ इंजिन बंद करण्याचा प्रोग्राम आधीच विक्रम ल्यांडर च्या डोक्यात होता. ह्या वेळेस विक्रम ल्यांडर चंद्राच्या जमीनीपासुन काही किलोमीटर उंचीवर होतं. ह्याच दरम्यान २.१ किलोमीटर उंचीवर विक्रम ल्यांडर चा ऑर्बिटर आणि पृथ्वीशी संपर्क तुटला. नक्की काय घडलं हे कळायच्या आगोदर आपण काहीतरी गमावलं असा विचार तिथे उपस्थित असलेल्या प्रत्येकाच्या मनात त्यावेळी आला. कारण प्रत्येक सेकंद महत्वाचा होता. एक चुक आणी पूर्ण एका तपाची मेहनत आपण गमावून बसु हे सगळ्यांना पक्के ठाऊक होतं. इसरो च्या चिफ नि व्यक्त केलेला १५ मिनिटाचा काळ हा खरोखर टेरर होता हे त्या क्षणी माझ्यासारख्या सामान्य माणसाला ही काल कळुन चुकलं नक्की काय झालं? काय चुकलं? ह्याच उत्तर अजून इसरो कडे ही नाही. पण काल ही घटना प्रत्यक्ष बघत असताना जर निट लक्ष दिलं तर त्या ग्राफ मधील ठिपका खूप काही सांगु शकतो. ज्या वेळेस ४ इंजिन बंद करण्याचा कमांड दिला गेला त्याचवेळेस तो ठिपका आपला ठरलेला रस्ता सोडुन थोडं खालच्या दिशेने सरकला. नंतर पुन्हा अगदी एका सेकंदासाठी पुन्हा त्या लाईन वर येताना दिसला आणि नंतर एकदम खाली येऊन २.१ किलोमीटर वर विक्रम चा संपर्क तुटला. जर आपण निट आकलन केलं तर जेव्हा ही ४ इंजिन बंद करण्याचा कमांड दिला तेव्हा यानाचा वेग अपेक्षित पेक्षा थोडा जास्ती होता. पण तो कंट्रोल मध्ये होता. पण त्याच क्षणी त्याची उंची मात्र अचानक कमी झाली होती. ह्याचा अर्थ विक्रम च एक इंजिन एकतर अपेक्षित बल निर्माण करत नव्हतं किंवा चंद्राच गुरुत्वाकर्षण विक्रम च्या वेगामुळे जास्ती काम करत होतं. दोन्हीमुळे विक्रम ची उंची कमी राहिली असावी. पण त्याचवेळी विक्रम च्या ल्यांडर ने कदाचित ही उंची ठरल्या प्रमाणे राखण्यासाठी अजुन एखादं इंजिन सुरु केलं असावं म्हणुन तो ठिपका पुन्हा एकदा त्या लाईनवर आला अगदी काही सेकंद. पण तोवर काही सेकंदाचा वेळ गेला आणि कदाचित विक्रम आपल्या ठरलेल्या रस्त्यावरून भटकल. अर्थात ह्याचा अर्थ ते चंद्राच्या जमिनीवर आदळलं असा होतं नाही. कारण आपला संपर्क तुटल्याने पुढे काय झालं? ह्याचा शोध अजुन इसरो घेते आहे. विक्रम चा कॉम्प्युटर अश्या सर्व गोष्टींना हाताळण्यासाठी बनवला गेला होता. अश्या काही गुंतागुंतीच्या गोष्टी निर्माण झाल्यावर पृथ्वीवरून कमांड ची वाट न बघता निर्णय घेण्याची क्षमता त्याला ह्यासाठीच देण्यात आली होती. त्यामुळे संपर्क तुटला तरी विक्रम ल्यांडर ला एकहाती चंद्राच्या जमिनीवर उतरवण्याची त्याची क्षमता होती. ह्या क्षमतेमुळेच विक्रम ल्यांडर चंद्राच्या जमिनीवर आदळलं असं इसरो ने म्हंटलेलं नाही. कदाचित विक्रम ल्यांडर ने त्याला चंद्रावर उतरवलं ही असेल. रोव्हर प्रग्यान आता चंद्राच्या जमिनीवर विहार ही करायला लागलं असेल कारण ह्या सगळ्या प्रक्रिया पुर्ण करण्यास विक्रम वरील कॉम्प्युटर पूर्णतः सक्षम बनवला गेला होता. पण प्रग्यान रोव्हर वर पृथ्वीशी संपर्क करण्याची यंत्रणा नाही. ते विक्रम ल्यांडर च्या माध्यमातुन पृथ्वीशी संपर्क करणार होतं. ह्या सगळ्यामुळे जोवर विक्रम रोव्हर चा ठावठिकाणा लागत नाही तोवर नक्की काय घडलं ह्या बद्दल इसरो ही उत्तर देऊ शकणार नाही. आता इसरो सगळ्या घटना पुन्हा एकदा तपासुन नक्की काय घडलं तसेच आपल्या ऑर्बिटर च्या माध्यमातुन इतर देशांच्या माध्यमातुन विक्रम चा शोध घेतल्यावर नक्की काय घडलं हे सांगु शकेल. काल शेवटच्या क्षणापर्यंत अगदी व्यवस्थित असलेल्या संपर्क यंत्रणेने अश्या मोक्याच्या क्षणी दगा देणं इसरो च्या वैज्ञानिकांच्या मनात शंकेची पाल नक्कीच उत्पन्न केली आहे. कारण अचानक ठिपक्याने आपला रास्ता सोडुन सरळ खाली येणं व त्या नंतर संपर्क तुटणं हे नक्कीच आशादायी चित्र नव्हतं. पण काही झालं तरी आपण इथवर पोहचलो हे काही कमी नाही. मला इकडे नक्कीच भारताच्या पंतप्रधानांचा आदर वाटतो ज्या पद्धतीने काल त्यांनी वैज्ञानिकांच्या पाठीवर थोपटलं तो आधार आणि आश्वासक हात त्या १३० कोटी भारतीयांचं प्रतिनिधित्व करतं होता. त्यात एक जाबदारीची जाणीव होती. अपयशाच्या ह्या क्षणी हे सगळे १३० कोटी भारतीय तुमच्या पाठीशी आहेत हा विश्वास त्यांनी त्या क्षणी सगळ्या वैज्ञानिकांना आणि स्पेशली इसरो चे अध्यक्ष के. सिवान ह्यांना दिला. आज सकाळी पुर्ण देशाला उद्देशुन केलेलं भाषण म्हणजे त्यांच्या आवडत्या भाषणापैकी सर्वोत्तम आहे. आज कोणतही राजकारण नाही, अपयशाचा लवलेश नाही तर ह्या गोष्टी विज्ञानाच्या तराजूत अपेक्षित असतात असं सांगताना येणारा काळात आपण पुन्हा उभे राहु हा विश्वास त्यांनी सगळ्याच वैज्ञानिकांना दिला त्यासाठी त्यांचे खूप खूप अभिनंदन कारण जेव्हा देशाचा पंतप्रधान समोर उभं राहुन असं सांगतो ती गोष्ट मनाला खूप उभारी देणारी असते. गेली ११ वर्ष इसरो मधील प्रत्येकाने ह्या मोहिमेवर खुप मेहनत घेतली होती. त्यामुळेच जेव्हा पंतप्रधान इसरो मधुन बाहेर पडत होते तेव्हा इसरो चे अध्यक्ष के. सिवान ह्यांना आपल्या भावना आवरता आल्या नाहीत संपूर्ण इसरो च्या भावना त्यांच्या त्या अश्रुत दिसतं होत्या. इसरो मधील वैज्ञानिक, संशोधक पैश्यासाठी नाही तर देशासाठी काम करतात आणि म्हणून एक अपयश सुद्धा किती खोलवर टोचते ह्याचा प्रत्यय ह्या वेळी पूर्ण देशाला दिसला असेल. आज प्रत्येक भारतीय ह्या मोहिमेने एक झाला. एक भारतीय म्हणुन प्रत्येकाने कालचा प्रत्येक क्षण अनुभवला. अपयशाच्या क्षणी जेव्हा ह्याच १३० कोटी भारतीयांच प्रतिनिधित्व करणाऱ्या पंतप्रधानांनी त्यांना आपल्या कवेत घेऊन सांत्वन केलेला क्षण हा प्रत्येक भारतीयाच्या डोळ्यात पाणी आणणारा पण त्याचवेळी वैज्ञानिकांना एक आत्मविश्वास देणारा असा कायम लक्षात राहील. कदाचित आपल्या कवेत घेऊन त्यांनी इसरो चिफ के.सिवान ह्यांना म्हंटल असेल, 'अजुन सर्वोत्तम यायचं आहे.... 'ये दिल मांगे मोअर'. फोटो स्रोत :- गुगल deepakdambalekwt@gmail.com

Chandrayan2

https://youtu.be/lqQe7WsFVQg chandrayan

Pratidnya

*राष्ट्रीय प्रतिज्ञा कोणी लिहिली?* - राष्ट्रीय प्रतिज्ञा कोणी लिहिली? भारतातील प्रत्येक भाषेतील , प्रत्येक पाठ्यपुस्तकाच्या पहिल्या पानावर ठळक अक्षरात राष्ट्रीय प्रतिज्ञा छापलेली असते. - पण आजवर ती कुणी लिहिली, तेच ठाऊक नव्हते. अगदी पाठ्यपुस्तक मंडळालादेखील. - परंतु गेल्या वर्षी या प्रतिज्ञेच्या कर्त्याचे नाव अचानक उजेडात आले. त्याची शोधकथा... देशभरातील शालेय पाठ्यपुस्तकांमध्ये सर्वत्र एकसमान प्रतिज्ञा प्रत्येक विषयाच्या पुस्तकामध्ये सुरुवातीलाच दिलेली असते. - अनेक वर्षांपासून आपण नित्याचा परिपाठ म्हणून शाळा भरताना ही प्रतिज्ञा घेत असतो. परंतु ही प्रतिज्ञा कोणी लिहिली ? कधी लिहिली ? ती केव्हापासून देशभरातील पाठ्यपुस्तकांमध्ये आली , याची माहिती जवळपास कोणालाच दिसत नाही. - मीही ही प्रतिज्ञा शालेय जीवनापासून म्हणत आलो. - बालवयात पाठ्यपुस्तकातील एखादा धडा किंवा कविता वाचली की, त्या पाठाखाली किंवा धड्याखाली त्या-त्या लेखकाचे, कवीचे नाव दिलेले असते. त्यामुळे मला बालपणापासूनच पाठ्यपुस्तकातली ही प्रतिज्ञा कोणी लिहिली असेल , असा प्रश्न पडला होता. - मला शिकविणाऱ्या प्रत्येक वर्गातील शिक्षकाला मी हा प्रश्न विचारीत असे. परंतु कुणीच मला उत्तर देऊ शकले नाही. - पुढे बऱ्याच शिक्षणाधिकाऱ्यांना, विद्वानांना, पाठ्यपुस्तक मंडळातील तज्ज्ञांना, शिक्षणमंत्री, साहित्यिक, लेखक , अ. भा. मराठी साहित्य महामंडळावरील सदस्य , तसेच जवळपास प्रत्येक शिक्षणतज्ज्ञाला या प्रश्नाचे उत्तर विचारले. सगळीकडूनच नकारघंटा आली. काहींनी सानेगुरुजी , यदुनाथ थत्ते असावेत असे सांगितले. पण समग्र सानेगुरुजी वाचल्यावरही संदर्भ लागला नाही. यदुनाथ थत्तेंनी या प्रतिज्ञेच्या आठ वाक्यांचा सविस्तर अर्थ विशद करणारे ' प्रतिज्ञा ' नावाचे पुस्तकच लिहिले आहे. या पुस्तकातही या प्रतिज्ञेच्या लेखकाचा कुठे उल्लेख आढळला नाही. पाठ्यपुस्तक मंडळातील काही व्यक्तींनी सुचविले की , ती केव्हापासून पाठ्यपुस्तकात आली , याचा आमच्याकडे संदर्भच नाही. त्यामुळे ती कदाचित पाठ्यपुस्तक मंडळानेच कधीतरी मनात आले म्हणून तयार करून छापली असेल व पुढे तिचा हिंदी व इंग्रजी भाषेतही अनुवाद झाला असेल! - परंतु प्रत्यक्ष शोधानंतर ते तसे नसल्याचे सिद्ध झाले. ' भारत माझा देश आहे , सारे भारतीय माझे बांधव आहेत... ' ही प्रतिज्ञा भारतीय पातळीवर प्रत्येक राज्याच्या राजभाषेत भाषांतरित झालेली आहे. भारतात लिपी असणाऱ्या सर्व भाषांच्या पाठ्यपुस्तकांमध्ये ती दिसते. गेल्या ३० ते ३५ वर्षांपासून मी या प्रतिज्ञेच्या जनकाचा प्रश्नाचा शोध घेत होतो आणि शेवटी एकदाचा त्याच्या उगमापर्यंत पोहोचलो! - *आंध्र प्रदेशचे सुप्रसिद्ध तेलगू साहित्यिक पेदेमरी व्यंकट सुब्बाराव यांनी १९६२ मध्ये तेलगू भाषेत ही प्रतिज्ञा पहिल्यांदा लिहिली.* - परंतु त्यांचा नामोल्लेखही पाठ्यपुस्तकात कुठे आढळत नाही , याची खंत वाटते. आंध्रप्रदेशच्या नालगोंडा जिल्ह्यातील अन्नेपर्थी या गावच्या पेदेमरी व्यंकट सुब्बारावांचे संस्कृत, तेलगू, इंग्रजी आणि अरेबिक भाषांमध्ये पदव्युत्तर पदवीपर्यंतचे शिक्षण झाले होते. ते नॅचरोपॅथीचे तज्ज्ञ म्हणूनही परिचित होते. याचबरोबर विशाखापट्टणम् जिल्ह्याचे अनेक वर्षं ते जिल्हा कोषागार अधिकारी म्हणून सरकारी नोकरीत होते. त्यांची ' कालाभरवाहू ' नावाची तेलगू कादंबरी विशेष गाजली. मुळात राष्ट्रप्रेमाने प्रेरित झालेले , स्वातंत्र्य चळवळीत सहभाग घेतले कवी पेदेमरी व्यंकट सुब्बाराव यांनी आपल्या जिल्ह्यातील शाळांमध्ये विद्यार्थ्यांनी म्हणावी म्हणून ही प्रतिज्ञा १९६२ मध्ये लिहिली. - त्यांच्या शिक्षण खात्यातील एका मित्राला ही कल्पना खूपच आवडली. त्याने आंध्रप्रदेशचे तत्कालीन शिक्षणमंत्री पी. व्ही. जी. राजू यांना ही प्रतिज्ञा दाखविली. - शिक्षणमंत्र्यांनाही ती आवडली आणि त्यांनी ती शाळाशाळांमध्ये घेण्याचा आदेश दिला. - केंद्र सरकारच्या नेतृत्वाखाली मानव संसाधन विकास मंत्रालयाच्या अंतर्गत देशातील शिक्षणखाते कार्य करीत असते. या खात्याच्या वतीने शिक्षणामध्ये सातत्याने नवनव्या सुधारणा सुचविल्या जातात. यासाठी ' डेव्हलपमेंट ऑफ एज्युकेशन इन इंडिया ' या समितीची स्थापना केलेली आहे. या समितीचे अध्यक्ष केंद्रीय शिक्षणमंत्री असतात. या डेव्हलपमेंट ऑफ एज्युकेशन इन इंडियाची ३१वी सभा तत्कालीन केंद्रीय शिक्षणमंत्री एम. सी. छागला यांच्या अध्यक्षतेखाली ११-१२ ऑक्टोबर १९६४ला बेंगळुरू येथे झाली होती. या मिटिंगच्या वृत्तांतामध्ये (डेव्हलपमेंट ऑफ एज्युकेशन इन इंडिया - ए हिस्टॉरिकल सर्व्हे ऑफ एज्युकेशन डॉक्युमेंट बिफोर अॅण्ड आफ्टर इंडिपेन्डन्ट - या पुस्तकाच्या पान १४० वर) मुद्दा क्र. १८ मध्ये उल्लेख आढळतो की , विद्यार्थ्यांमध्ये राष्ट्रीय भावना सदोदित जागृत राहण्यासाठी समितीच्या शिफारशीनुसार शाळा-महाविद्यालयांमध्ये , तसेच राष्ट्रीय दिवसांच्या शुभपर्वावर विद्यार्थ्यांसाठी एक प्रतिज्ञा असावी. याला अनसुरूनच पेदेमरी व्यंकट सुब्बाराव यांनी लिहिलेली India is My Country, All Indians are my brothers & sisters... ही प्रतिज्ञा देशपातळीवर स्वीकारण्याची शिफारस करण्याचा निर्णय या बैठकीत घेण्यात आला. - पुढे असेही सूचित करण्यात आले की , ही प्रतिज्ञा देशपातळीवर २६ जानेवारी १९६५ पासून लागू करावी. - या प्रतिज्ञेचा देशपातळीवरील विविध भाषांमध्ये अनुवाद करण्यात आला आणि १९६५ पासून देशातील सर्वच राज्यांच्या पाठ्यपुस्तकांमध्ये तिचा समावेश करण्यात आला. - तसेच , या प्रतिज्ञेला फक्त पाठ्यपुस्तकातील प्रतिज्ञेचा दर्जा न देता, तिला राष्ट्रीय प्रतिज्ञेचा दर्जा देशपातळीवर देण्यात आला. - पेदेमरी व्यंकट सुब्बाराव यांनी ही प्रतिज्ञा १९६२ मध्ये प्रथम तेलगू भाषेत लिहिली होती. - २६ जानेवारी २०१२ला या प्रतिज्ञेचा सुवर्ण महोत्सव सुब्बारावांच्या मित्र परिवाराने साजरा केला. तेव्हा ' टाइम्स ऑफ इंडिया ' आणि दैनिक ' हिंदू ' या इंग्रजी वृत्तपत्रांत त्याविषयीची छोटीशी बातमी प्रकाशित झाली. या बातमीमुळेच माझ्यासारख्या आजच्या पिढीतील अनेकांना आपल्या राष्ट्रीय प्रतिज्ञेचा खरा लेखक कोण , याची माहिती मिळाली. - आपले राष्ट्रगीत आणि राष्ट्रगान जसे अनुक्रमे रवींद्रनाथ टागोर आणि बंकिमचंद्र चटर्जी यांच्या नावे ओळखले जाते. तशीच ही राष्ट्रीय प्रतिज्ञाही पेदेमरी व्यंकट सुब्बाराव यांच्या नावाने ओळखली जायला हवी. - सुब्बारावांचे नाव या राष्ट्रीय प्रतिज्ञेशी जोडले जायला हवे. कारण प्रतिज्ञेचा जो आशय आहे , जे विचार आहेत ते प्रचंड विवेकवादी , समतावादी , एकात्म समाज घडविण्याचा वस्तुपाठ दर्शवितात. हा राष्ट्रीय प्रतिभेचा अमूल्य वारसा या प्रतिज्ञेच्या माध्यमातून भविष्यातही भावी पिढ्यांसाठी आपण जतन करणार आहोतच. - यासाठी तरी पेदेमरी व्यंकट सुब्बाराव यांच्या प्रतिभेचा सम्मान म्हणून या प्रतिज्ञेच्या खाली त्यांची नाममुद्रा असणे गरजेचे वाटते , म्हणजे भविष्यात आपल्या राष्ट्रीय प्रतिज्ञेचा लेखक कोण ? हा प्रश्न इतरांना पडणार नाही. याचे उत्तर प्रत्येक भारतीय नागरिकाजवळ असेल. *ही माहिती मला आवडली ती सर्वांना कळावी म्हणून पाठवत आहे* deepakdambalekwt@gmail.com

Swacha mahotsav

https://youtu.be/YOrF4LVC8lg

Shikshakdin live

https://youtu.be/zdg-76tzEDw

Shikshakdin

आपल्या भारतात ५ सप्टेंबर या दिवशी शिक्षक दिन साजरा केला जातो. आपल्या भारताचे राष्ट्रपती डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा हा जन्मदिवस. डॉ. राधाकृष्णन हे एक शिक्षक होते. शिक्षकांप्रती असलेले प्रेम पाहून त्यांचा हा वाढदिवस शिक्षक दिन म्हणून साजरा करण्याचे भारत सरकारने ठरवले. तसेच डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन हे आपल्या भारताचे दुसरे राष्ट्रपती होते. यादिवशी सर्व विद्यार्थी आपल्या शिक्षकांबद्दलचे प्रेम व्यक्त करतात. विद्यार्थी आपल्या शिक्षकांच्या पाया पडतात. आदरपूर्वक नमस्कार करतात. काही विद्यार्थी गुलाबाचे फुल देऊन तर काही विद्यार्थी एखादी भेटवस्तू देऊन आपले प्रेम व्यक्त करतात. शिक्षक हा समाजाचा निर्माणकर्ता आहे. शिक्षक हे आपले सर्वात मोठे आणि महत्वाचे गुरु आहेत. शिक्षकांना वैदिक काळापासूनच गुरुचे स्थान आहे. सर्वच शिक्षक हे समाजामध्ये परिवर्तन घडवून आणण्याचे महत्वाचे कार्य करतात. सर्वच शिष्यांनी आपल्या गुरूंविषयी आदरपूर्वक सन्मान, प्रेम आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा दिवस. शिक्षक हे केवळ आपल्याला पुस्तकी ज्ञान देत नाहीत तर आपण त्यांच्याकडून जगण्याची कला आत्मसात करत असतो. विद्यार्थ्यांमधील आत्मविश्वास वाढविण्याचे काम शिक्षक करतात. शिक्षकांमुळे आपण जीवनामध्ये बऱ्याच काही नवनवीन गोष्टी शिकतो. भविष्यातले शिक्षक, शास्त्रज्ञ, डॉक्टर, इंजिनियर, लेखक आणि काही विचारवंत तयार करण्याचे सामर्थ्य शिक्षकांमध्ये असते. आणि या सर्व शिक्षकांमुळेच मुले विचार करतात, चांगले शिक्षण घेतात आणि मोठमोठ्या पदांपर्यंत पोहोचतात. आपण जेव्हा पहिल्यांदा बालवाडीमध्ये शाळेत जातो तेव्हा आपल्याला या जगाची काहीच माहिती नसते त्यावेळी हे शिक्षक आपल्याला बऱ्याच काही नवनवीन गोष्टी शिकवतात सर्व वस्तूंची माहिती देतात. तसेच आपण आपल्या आई वडिलांपासून पहिल्यांदा दूर राहतो तेव्हा आपली संपूर्ण जबाबदारी शिक्षक घेतात. म्हणूनच शिक्षकांना दुसरे पालक ही म्हटले जाते. आपले विचार, मते घडवण्यामागे शिक्षकांचा मोठा वाट असतो. आपल्याला चित्रांवरून वेगवेगळ्या वस्तूंची माहिती करून देतात, जगभराच्या ज्ञान देतात. प्रार्थना म्हणायला शिकवतात आपल्यावर चांगले संस्कार करतात. अशाप्रकारे आपले हे शिक्षक आपल्याला घडवत असतात. या शिक्षकांबद्दल प्रेम व्यक्त करण्यासाठी, गुरु शिष्यांमधील हे नाते कायम ठेवण्यासाठी हा शिक्षक दिन साजरा केला जातो. यादिवशी अनेक शाळांमध्ये शिक्षकदिनानिमित्त विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. काही विद्यार्थी आपल्या शिक्षकांबद्दलचे आपले प्रेम, मनोगत व्यक्त करतात. शाळेकडून सर्व शिक्षकांना पुष्पगुच्छ देऊन शुभेच्छा दिल्या जातात. तसेच शेवटी शिक्षक सुद्धा आभारप्रदर्शन करतात. काही शाळांमध्ये मुले एक दिवसासाठी शिक्षक बनतात आणि विद्यार्थ्यांना शिकवतात. डॉ. सर्वपल्ली यांच्याप्रमाणेच महात्मा फुले यांनाही शिक्षणाची खूप आवड होती आणि त्यांनी शिक्षण क्षेत्रामध्ये चांगले कार्य केले. महात्मा फुले नऊ महिन्याचे असतानाच त्यांच्या आईचे निधन झाले. त्यांचा विवाह वयाच्या बाराव्या वर्षी सावित्रीबाई यांच्याशी झाला. प्राथमिक शिक्षण झाल्यानंतर काही काळ त्यांनी भाजी विक्रीचा व्यवसाय केला. त्यानंतर १८४२ मध्ये माध्यमिक शिक्षणासाठी पुण्याच्या स्कॉटिश मिशन हायस्कुलमध्ये प्रवेश घेतला. महात्मा फुले यांची बुद्धी अतिशय तल्लख असल्यामुळे पाच सहा वर्षातच त्यांनी महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण केले. आपल्या देशातील अज्ञान, दारिद्र्य आणि समाजातील जातीभेद पाहून त्यांनी ही सामाजिक परिस्थिती सुधारण्याचा निश्चय केला. त्यांनी १८४८ साली बुधवार पेठेतील भिडे यांच्या वाड्यात पहिली मुलींची शाळा काढली आणि तेथील शिक्षिकेची जबाबदारी सावित्रीबाई यांच्यावर सोपविली. तसेच अस्पृश्य मुलांसाठी त्यांनी पुण्याच्या वेताळ पेठेत १८५२ मध्ये शाळा स्थापन केली. हे सर्व करत असताना महात्मा फुले यांना अनेकांच्या विरोधाला सामोरे जावे लागत असे पण सर्व सहन करूनही ते आपल्या मतावर ठाम होते. शाळेच्या मुख्याध्यापकपदी असलेल्या पहिल्या भारतीय महिला म्हणजे सावित्रीबाई आणि त्याचप्रमाणे फक्त स्त्रियांसाठी शाळा काढणारे महात्मा फुले हे पहिले भारतीय होते. असे हे थोर समाजसुधारक आपल्या सर्व स्त्रियांना शिक्षणाचा अधिकार मिळवून देणारे आपले खरंच गुरूच आहेत. शिक्षणाचे महत्व समजून सांगणारे आणि त्यासाठी अथक प्रयत्न करणाऱ्या सर्व समाजसुधारकांना, शिक्षक, शिक्षिकांना आपण या शिक्षक दिनाच्या दिवशी आपण मानाचा मुजरा करूयात. *मराठी भाषण -1* सर्वपल्ली राधाकृष्णन' हे भारताचे माजी राष्ट्रपती व नामांकित शिक्षणतज्‍ज्ञ हाते. डॉ सर्वपल्ली राधाकृष्णन (सप्टेंबर ५, इ.स. १८८८:तिरुत्तनी, तमिळनाडू - १७ एप्रिल १९७५) हे भारताचे भारताचे पहिले उपराष्ट्रपती आणि दुसरे राष्ट्रपती होते. त्यांच्या कार्यकाळ (इ.स. १९५२ - इ.स. १९६२) असा आहे. त्यांचा जन्म दक्षिण भारतात तिरुत्तनी या ठिकाणी झाला. हे गाव चेन्नई (मद्रास) शहरापासून ईशान्येला ६४ किमी अंतरावर आहे. राधाकृषणन यांचा ५ सप्टेंबर हा जन्मदिवस भारतात शिक्षक-दिन म्हणून साजरा केला जातो. पाश्चात्त्य जगताला भारतीय चिद्‌वादाचा तात्त्विक परिचय करून देणारा भारतावरील ब्रिटिश सत्ताकाळातला महत्वाचा विचारवंत म्हणून राधाकृष्णन यांना ओळखले जाते.भारतीय तत्त्वज्ञानाचे भाष्यकार म्हणून ते ऑक्सफर्डमध्ये नावाजले गेले. त्यांच्या कार्याचे महत्त्व जाणून ऑक्सफर्ड विद्यापीठानेत्यांच्या नावाने 'राधाकृष्णन मेमोरियल बिक्वेस्ट' हा पुरस्कार ठेवला आहे. राधाकृष्णन यांच्या जीवनात तीन प्रमुख प्रश्न होते . पहिला प्रश्न असा की, नीतिमान पण चिकित्सक, विज्ञानोन्मुख पण अध्यात्मप्रवण असा नवा माणूस कसा निर्माण करता येईल? या दृष्टीने शिक्षणाचा काही उपयोग होऊ शकेल का? दुसरा प्रश्न असा होता की, प्राचीन भारतीय तत्त्वचिंतन सर्व जगाला आधुनिक भाषाशैलीत, आधुनिक पद्धतीने कसे समजावून सांगता येईल? भारतीय तत्त्वचिंतनाचे वैभव जगाला नेमकेपणाने कसे सांगावे? कसे पटवून द्यावे? तिसरा प्रश्न असा होता की; मानव जातीचे भवितव्य घडवण्यासाठी सांस्कृतिक संचिताचा उपयोग किती?' कुणाशीही ते याच तीन प्रश्नांच्या अनुरोधाने बोलत, असे नरहर कुरुंदकर लिहितात.[३] १९५४ :' भारतरत्‍न' पुरस्काराने सन्मानित. *मराठी भाषण -2* गुरु ब्रह्मा, गुरुर्विष्णु गुरुर्देवो महेश्वरः। गुरुः साक्षात परब्रह्म तस्मैः श्री गुरुवेः नमः।` आज ५ सप्टेंबर... शिक्षक दिन... शिक्षक हा सामाजाचा निर्माण कर्ता आहे. छोट्या बालकाचे देशाचा उत्कृष्ट नागरिक म्हणून परिवर्तन करण्याचे कार्य शिक्षकाला कारायचे असते... त्याचमुळे या दिवसाला फार महत्त्व आहे. आज डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा जन्मदिवस... हाच दिवस शिक्षक दिन म्हणून साजरा केला जातो. डॉ. राधाकृष्णन हे भारताचे दुसरे राष्ट्रपती.... शिक्षकांच्या भूमिकेचं महत्त्व आणि भविष्यातील पिढ्यांच्या जागरुकतेसाठी हा दिवस साजरा केला जातो. शिक्षक दिन हा केवळ भारतातच साजरा केला जातो असं नाही... जगभरात वेगवेगळ्या दिवशी का होईना पण हा दिवस साजरा करतात. *युनेस्कोनं ५ ऑक्टोबर हा आंतराराष्ट्रीय शिक्षक दिन* म्हणून जाहीर केलाय. पण, भारतात मात्र राधाकृष्ण यांच्या सन्मानार्थ ५ सप्टेंबर हा शिक्षक दिन म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. १९६२ साली ते राष्ट्रपतीपदावर विराजन झाले होते. तेव्हा काही शिष्य आणि प्रशंसकांनी त्यांना त्यांचा दिवस शिक्षक दिन म्हणून साजरा करण्याची परवानगी मागितली. ‘माझा जन्मदिवस शिक्षक दिनाच्या रुपात साजरा करणं माझ्यासाठी गौरवास्पद आहे’ असं त्यावेळी राधाकृष्ण यांनी सांगितलं. शिक्षकांनी केवळ पाठ्यपुस्तकं मुलांना पढवून संतुष्ट होऊ नये, तर त्यांनी विद्यार्थ्यांना स्नेह आणि आदरही दिला पाहिजे. फक्त शिक्षक असून सन्मान मिळत नाही, तर हा सन्मान प्राप्त करावा लागतो, असं त्यांचं म्हणणं होतं... जगभरातील शिक्षक दिन... चीनमध्ये १९३१ मध्ये ‘नॅशनल सेन्ट्रल यूनिव्हर्सिटी’मध्ये शिक्षक दिनाची सुरूवात करण्यात आली. चीनी सरकारकडून मात्र १९३२ मध्ये या दिवसाला स्वीकृती मिळाली. त्यानंतर १९३९ मध्ये कन्फ्यूशिअसचा जन्मदिवस, २७ ऑगस्ट हा दिवस शिक्षक दिन म्हणून घोषित करण्यात आला... पण त्यानंतर पुन्हा १९५१मध्ये हा निर्णय रद्द करण्यात आला. त्यानंतर १९८५ मध्ये १० सप्टेंबर हा दिवस शिक्षक दिन म्हणून घोषित करण्यात आला. आता मात्र पुन्हा एकदा अनेक लोकं कन्फ्युशिअसचाच वाढदिवस शिक्षक दिन म्हणून घोषित करण्याची मागणी करत आहेत. रशियामध्ये १९६५ ते १९९४ पर्यंत ऑक्टोबर महिन्यातील पहिला रविवार शिक्षक दिन म्हणून साजरा केला जात होता. १९९४ सालापासून युनेस्कोच्या निर्णयानंतर त्यांनी ५ ऑक्टोबर हा दिवस शिक्षक दिन म्हणून स्वीकारला. संकलन deepakdambalekwt@gmail.com

Shikshakdin

5 suptember: https://www.youtube.com/playlist?list=PLyiFwAFXrdmvz7YPi7k8a0kYUD0guYnqj

Matadar yadi sr no.

https://bit.ly/2QGMWSx matadar yaditil sr no shodhane

Radio Parbhani 90.8FM for Android - APK Download

Radio Parbhani 90.8FM for Android - APK Download: Download Radio Parbhani 90.8FM apk 2.0 for Android. Listen Live On Air Streaming

Shikshn parishad

*केंद्रस्तरीय शिक्षण परिषदसाठी उपयुक्त* संपूर्ण वर्गाचे अध्ययन निष्पत्ती कृती पुस्तिका पाहण्यासाठी खालील लिंक वर क्लीक करावे. *विषय : मराठी* https://drive.google.com/folderview?id=14pxwLZzMKENvwMHHeVGf4TrFFeVbBlon *विषय :- इंग्रजी* https://drive.google.com/folderview?id=1h2r422_hzCtwcPnnPC8aBCO-RV0Hm5KV *विषय : गणित* https://drive.google.com/folderview?id=1cACh7zLy-Va0FusY0CZTVljak_ap7qaI *दीक्षा app विषयी माहिती* https://drive.google.com/folderview?id=1NnZeTAkabG24-DrB8gfC6wZDkytfuH_A deepakdambalekwt@gmail.com